Gümrük ve Ticaret Bakanligi: Deterjanlar ve Deterjanlarda Kullanilan Yüzey Aktif Maddeler Hakkinda Teblig (31.10.2013 T. 28807 R.G.)

small_gum-logo(244).jpg


Kaynak Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Sayı 28807
Yayım Tarihi 31/10/2013 Yürürlüğe Giriş Tarihi 31/10/2013
Özet Resmi Gazete Sayısı 28807

Deterjanlar ve Deterjanlarda Kullanılan Yüzey Aktif Maddeler Hakkında Tebliğ (31.10.2013 T. 28807 R.G.)
Deterjanlar ve deterjanlarda kullanılan yüzey aktif maddeler hakkında tebliğ


 

Gümrük ve Ticaret Bakanlığından:

DETERJANLAR VE DETERJANLARDA KULLANILAN

YÜZEY AKTİF MADDELER HAKKINDA TEBLİĞ

(31.10.2013 T. 28807 R.G.)

Amaç

MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin amacı; insan ve çevre sağlığının azami düzeyde korunmasını sağlayarak, deterjanların ve deterjanlarda kullanılan yüzey aktif maddelerin piyasaya arzına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam

MADDE 2 – (1) Bu Tebliğ; deterjanların ve deterjanlarda kullanılan yüzey aktif maddelerin piyasaya arzı için; deterjanlarda bulunan yüzey aktif maddelerin biyolojik parçalanabilirliğini, biyolojik parçalanabilirlik açısından yüzey aktif maddeler üzerindeki kısıtlamaları veya yasaklamaları, içerdikleri koku alerjenleri de dahil olmak üzere deterjanların etiketinde ve/veya ambalajındaki ek bilgileri ve imalatçıların, Bakanlığa ve yetkili sağlık personeline ibraz etmek üzere elinde bulundurması gereken bilgi ve belgeleri kapsar.

Dayanak

MADDE 3 – (1) Bu Tebliğ;

a) 29/6/2001 tarihli ve 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanuna, 3/6/2011 tarihli ve 640 sayılı Gümrük ve Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye, 13/11/2001 tarihli ve 2001/3529 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimine Dair Yönetmeliğe ve 15/1/1997 tarihli ve 97/9196 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Türk Ürünlerinin İhracatının Arttırılmasına Yönelik Teknik Mevzuatı Hazırlayacak Kurumların Belirlenmesine İlişkin Karara dayanılarak,

b) Avrupa Birliğinin deterjan ile ilgili 648/2004/EC sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Tüzüğüne, 907/2006/EC ve 551/2009/EC sayılı Komisyon Tüzüklerine paralel olarak,

hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4 – (1) Bu Tebliğde geçen;

a) Bakanlık: Gümrük ve Ticaret Bakanlığını,

b) Komisyon: Avrupa Birliği Komisyonunu,

c) Deterjan: İnsan vücudunun temizliği dışında, yıkama ve temizleme işlemlerinde kullanılması amaçlanan sabunlarıve/veya diğer yüzey aktif maddeleri içeren; sıvı, toz, pasta, bar, kalıp, kalıplanmış parça ve benzeri her türlü fiziksel formda olabilen; evlerde, kurumsal veya endüstriyel amaçlarla kullanılmak üzere piyasaya arz edilebilen herhangi bir madde veya karışımı,

Deterjan olarak kabul edilen diğer ürünler:

1) Yardımcı yıkama karışımı: Giysi, evsel çamaşırlar ve benzerlerinin ıslatılması (önyıkama), durulanması veya beyazlatılması amacıyla kullanılan,

2) Çamaşır yumuşatıcısı: Çamaşırların yıkanmasını tamamlayan işlemlerde çamaşırın yumuşatılması amacıyla kullanılan,

3) Temizlik karışımı: Evsel genel amaçlı temizleyiciler ve/veya diğer yüzey temizleme işlemleri için kullanılan (yüzeyler, malzemeler, ürünler, makineler, mekanik cihazlar, ulaşım araçları ve ilgili ekipmanlar, enstrümanlar, cihazlar, ve benzeri),

4) Diğer temizleme ve yıkama karışımları: Diğer yıkama ve temizleme işlemleri için kullanılan,

ç) Endüstriyel ve kurumsal deterjan: Özel ürün kullanımında uzmanlaşmış personel tarafından, evsel ortam dışında yıkama ve temizleme amaçları için kullanılan deterjanı,

d) Çözücü bazlı deterjanlar: Aktif maddesi organik çözücülerden oluşan, endüstriyel ve kurumsal temizleme amaçlarına yönelik olarak kullanılan deterjanı,

e) Yıkama: Çamaşırların, kıyafetlerin, bulaşıkların ve diğer sert yüzeylerin temizlenmesini,

f) Temizlemek: “TS EN ISO 862 Yüzey Aktif Maddeler-Terimler ve Tarifler” standardının içerisinde tanımlanan anlamı,

g) Madde: Doğal halde bulunan veya bir üretim sonucu elde edilen, kararlılığını ve yapısını etkilemeden uzaklaştırılabilen çözücüler hariç, üretiminde kararlılığını sağlamak üzere kullanılan katkı maddeleri ile üretim işleminden kaynaklanan safsızlığı ihtiva eden kimyasal elementleri ve bunların bileşikleri,

ğ) Karışım: İki veya daha fazla maddeden oluşan bir karışımı veya çözeltiyi,

h) Yüzey aktif madde: Yüzey aktif özelliklere sahip olan ve suyun yüzey gerilimini azaltabilen, su-hava arayüzünde yayılma veya tek katmanlı adsorpsiyon oluşturabilen, emülsiyon ve/veya mikroemülsiyon ve/veya miseller oluşturabilen ve su-katı arayüzlerinde adsorpsiyon sağlayabilen cins ve boyutta bir veya daha fazla hidrofilik ve bir veya daha fazla hidrofobik gruptan oluşan deterjanlarda kullanılan herhangi bir organik madde ve/veya karışımı,

ı) Birincil biyolojik parçalanabilirlik: Yüzey aktif maddenin mikroorganizmalar tarafından parçalanması ve bunun neticesinde yüzey aktif özelliğinin kaybolmasına bağlı olarak yüzey aktif maddede meydana gelen ve ek-3’te belirtilmişolan test metotlarıyla ölçülen yapısal değişikliği,

i) Nihai aerobik biyolojik parçalanabilirlik: Yüzey aktif maddenin oksijenle birlikte mikroorganizmalar tarafından tamamen kullanılması sonucunda, ek-3’te belirtilen test yöntemleriyle ölçülen karbondioksit, su ve diğer mevcut elementlerin mineral tuzlarına indirgenmesi (mineralleşmesi) ve yeni mikrobiyal hücre bileşenlerine (biyo-kitle) parçalanmasını ifade eden biyolojik parçalanabilirlik düzeyini,

j) Piyasaya arz: Bedelli veya bedelsiz olarak üçüncü tarafların kullanımına hazır hale getirmek suretiyle, ürünün yerliüretim veya ithalat yoluyla pazara sunulmasını,

k) İmalatçı: Bu Tebliğe uygun olarak, deterjanın veya deterjanlarda kullanılan yüzey aktif maddenin piyasaya arzından sorumlu olan üretici, ithalatçı, kendi hesabına çalışan ambalajcı veya bir deterjanın veya deterjan için kullanılan yüzey aktif maddenin özelliğini değiştiren veya etiketini düzenleyen veya değiştiren gerçek veya tüzel kişi ile bunların Türkiye dışında yerleşik olması halinde bu kişiler tarafından yetkilendirilen temsilciyi kapsayan gerçek veya tüzel kişiyi,

l) Dağıtıcı: Deterjanın veya deterjan yüzey aktif maddesinin özelliğini, etiketini veya ambalajını değiştirmeyen ve ithalatçı olarak iş yaptığı durumlar haricinde imalatçı olarak kabul edilmeyen kişiyi,

m) Yetkili sağlık personeli: Hasta bakım hizmeti sunmak, tanı koymak veya tedavi etmek amacıyla hareket eden ve mesleki gizlilik ilkelerine bağlı yetkili tıp doktorunu veya bu yetkili tıp doktorunun yönetimi altında çalışan kişiyi,

n) Teknik dosya: İmalatçı bilgileri ile ürüne ait bilgi ve belgeleri içeren dosyayı,

ifade eder.

Piyasaya arz

MADDE 5 – (1) Bu Tebliğ kapsamındaki deterjanlar ve deterjanlarda kullanılan yüzey aktif maddeler piyasaya arz edildiklerinde, bu Tebliğ ve eklerinde belirtilmiş olan şartlara, özelliklere, kısıtlamalara ve ilgili olduğu yerlerde 31/12/2009 tarihli ve 27449 dördüncü mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Biyosidal Ürünler Yönetmeliği ve diğer ilgili mevzuata uygun olmak zorundadır.

(2) Biyosidal Ürünler Yönetmeliğine göre aynı zamanda aktif maddeler olarak tanımlanan ve dezenfektan olarak kullanılan yüzey aktif maddeler, ek-2, ek-3, ek-4 ve ek-8’de belirtilenlerden muaftır. Bunlar;

a) Biyosidal Ürünler Yönetmeliği ek-1 veya ek-1/A’da listelenmiş,

b) Biyosidal Ürünler Yönetmeliğinin 15 inci maddesi kapsamında izin verilen biyosidal ürünlerin bileşenleridir.

(3) İkinci fıkrada geçen yüzey aktif maddeler, dezenfektan olarak kabul edilir. Biyosidal Ürünler Yönetmeliği gereği Türkiye Halk Sağlığı Kurumundan izin almış aktif maddeler içerisinde olmalıdır. Bu dezenfektanları içeren deterjanlar ise bu Tebliğin ek-7/A’daki dezenfektanlar için olan etiketleme hükümlerine tabidir.

(4) Deterjanların imalatçılarının, yetkili temsilcilerinin ülke içinde veya Avrupa Birliği ülkelerinde ikamet etmesi gerekir.

(5) İmalatçılar, deterjanların ve/veya deterjanlarda kullanılan yüzey aktif maddelerin, bu Tebliğ ve eklerinde belirtilmiş olan şartlara uygun olmasından sorumludur.

(6) Piyasaya ilk kez arz edilecek deterjanlar için imalatçılar, ürünü piyasaya arz etmeden önce bir defaya mahsus olmak üzere bunu Bakanlığa bildirmek zorundadır. İmalatçılar, ek-9’da yer alan Deterjan Bildirim Formlarını, bu Tebliğhükümleri uyarınca, eksiksiz ve doğru olarak Bakanlığa bildirimde bulunmak zorundadır. Bu formların Bakanlığa teslim edilmesi ile bildirim yapılmış sayılır. Bildirim kayıt numarasını içeren alındı yazısını teslim alan imalatçı ürünü piyasaya arz eder. Bakanlık tüm bildirimleri resmi internet sitesinde yayınlar. Uygun şekilde bildirimi yapılmayan deterjanların piyasaya arz edilmeleri yasaktır. Ürün bildirimi yapılmasından itibaren bir ay içerisinde, piyasa gözetimi ve denetimini kolaylaştırmak amacıyla, piyasaya arz edilen ürünün etiket bilgilerinin ve 26/12/2008 tarihli ve 27092 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmeliğe uygun olarak hazırlanmış ürüne ait güvenlik bilgi formlarının Bakanlığa sunulması zorunludur. Ek-10’daki bildirim kayıt belgesi Bakanlıkça imzalı ve mühürlü olarak imalatçıya verilir. Uygun şekilde bildirimi yapılmayan deterjanların piyasaya arz edilmeleri yasaktır.

(7) İmalatçılar bildirimde yer alan hususlardan bir veya birkaçının değişmesi halinde, bu değişiklikleri, ürünü piyasaya arz etmeden önce, ek-9’da yer alan Deterjan Değişiklik Bildirim Formunu doldurarak Bakanlığa bildirimde bulunmak zorundadır. Ürün bildirimi yapıldıktan sonra bir ay içerisinde, piyasa gözetimi ve denetimini kolaylaştırmak amacıyla, piyasaya arz edilen ürünün etiket bilgilerinin ve Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmeliğe uygun olarak hazırlanmış ürüne ait güvenlik bilgi formlarını Bakanlığa sunmak zorundadır. Ek-10’daki bildirim kayıt belgesi Bakanlıkça imzalı ve mühürlü olarak imalatçıya verilir.

(8) Söz konusu ürünlerin ithalatı sırasında gümrük idarelerince bu bildirimlere ilişkin herhangi bir belge aranmaz.

Yüzey aktif maddelerin biyolojik parçalanabilirliğine dayanan kısıtlamalar ve yasaklı kimyasallar

MADDE 6 – (1) Bu Tebliğ kapsamında, ek-3’teki nihai aerobik biyolojik parçalanabilirlik kriterlerini karşılayan yüzey aktif maddeler ve yüzey aktif maddeleri içeren deterjanlar, biyolojik parçalanabilirlik ile ilgili ek kısıtlamalara tabi olmaksızın piyasaya arz edilir.

(2) Bir deterjanın ek-3’teki nihai aerobik biyolojik parçalanabilirlik seviyesinden daha düşük seviyede olan yüzey aktif maddeleri içermesi durumunda, yüzey aktif maddeyi içeren endüstriyel veya kurumsal deterjanların imalatçılarıve/veya bunlarda kullanılan yüzey aktif maddelerin imalatçıları istisna talep edebilirler. İstisna talepleri, 7 nci, 8 inci ve 11 inci maddelere uygun olarak yapılır ve karar verilir.

(3) Deterjanların içindeki bütün yüzey aktif maddelerin nihai aerobik biyolojik parçalanabilirlik testlerini geçememeleri durumunda, birincil biyolojik parçalanabilirlik düzeyleri ölçülür. Birincil biyolojik parçalanabilirlik düzeyi, ek-2’de belirlenenden daha düşük olan deterjan yüzey aktif maddelerine istisna verilmez.

(4) Deterjanlarda NTA (Nitrilotriasetik asit) ve tuzları kullanılamaz.

İstisna başvurusu ve kabulü

MADDE 7 – (1) İmalatçı istisna talebi başvurusunu, 10 uncu maddenin birinci fıkrasında belirtildiği üzere ve 8 inci maddenin birinci fıkrasında yer verilen kriterler ile ilgili kanıt sunarak, Bakanlığa yazılı olarak yapar.

(2) Başvuru dilekçesi ekinde, ek-3’te belirtildiği üzere, biyolojik parçalanabilirlik limitlerine uygun olmayan deterjanlardaki yüzey aktif maddelerin spesifik kullanımıyla ilgili güvenlik yönlerini değerlendirmek için gerekli olan bütün bilgiyi ve gerekçeleri içeren teknik bir dosya sunulur. Ayrıca;

a) Teknik dosya, ek-3’te belirtilen testlerin sonuçlarına ilaveten ek-2 ve ek-4’te belirtilen testlerin sonuçlarını ve bilgileri de içerir.

b) Ek-4’ün 4 üncü maddesinde belirtilen testler, sıralı bir yaklaşıma göre yapılır. Söz konusu sıralı yaklaşım, teknik bir kılavuz halinde bu Tebliğin yayımlanmasıyla birlikte Bakanlıkça yayımlanır. Bu kılavuzda gerekli olan durumlarda, iyi laboratuvar uygulamaları prensiplerinin uygulanmasını gerektiren testler de yer alır.

(3) Bakanlık birinci ve ikinci fıkralar uyarınca istisna için yapılan başvuruları inceler, istisna şartlarına uygunluğunu değerlendirir. İstisna başvurusu değerlendirmesi yapılırken;

a) Bakanlık bir madde ve/veya karışımın neden olduğu riskin değerlendirilmesini gerekli görürse başvurunun alınmasından itibaren üç ay içerisinde, bu Tebliğ kapsamında bildirilen veya hakkında bilgi verilen bu maddelerle ve/veya karışımlarla veyahut bunların dönüşüm ürünleriyle ilgili olarak daha fazla bilgi, doğrulama ve/veya referans testlerinin (Confirmatory test) yapılmasını talep eder. Bakanlık tarafından dosyanın değerlendirilme süresi, ancak dosyanın ek bilgileri tamamlandıktan sonra başlar. Eğer istenilen bilgi on iki ay içerisinde başvuru sahibi tarafından sağlanamaz ise söz konusu başvuru tamamlanmamış ve dolayısıyla geçersiz olarak kabul edilir. Böyle bir durumda, 8 inci maddenin ikinci fıkrasıuygulanmaz.

b) Metabolitler hakkında daha fazla bilgi istenirse invitro ve diğer hayvan kullanılmayan test metotlarından maksimum seviyede faydalanılması için kademeli test etme stratejileri uygulanır.

(4) Bakanlık yaptığı inceleme sonucunda, uygun olduğunu tespit ettiği başvuru için istisna verilmesine karar verir. Gerekli olduğu takdirde, Bakanlık böyle bir karar almadan önce, üçüncü fıkrada belirtilen hususları değerlendirir.

(5) Bakanlık istisna talebini içeren başvuru teknik dosyasının tamamlanmasını müteakip en geç altı ay içerisinde karar verir.

(6) İstisnalar; ek-4’te belirtildiği üzere, tamamlayıcı risk değerlendirmelerinin sonuçlarına bağlı olarak, deterjanların içerisinde bulunan yüzey aktif maddelerin piyasaya arzını ve kullanılmasını sağlayabilir, sınırlayabilir veya kati bir şekilde kısıtlayabilir. Bu istisnalar, deterjanlarda bulunan yüzey aktif maddelerin piyasaya arzı ve kullanılması için aşamalı bir geçişsüresini içerebilir. Bakanlık istisna için yapılan başvuru teknik dosyasında önemli bir revizyonu gerekçelendirecek bir bilgiye sahip olduğu zaman, söz konusu istisnayı yeniden gözden geçirir. Bu amaçla; imalatçı, talep üzerine ek-4/2’de belirtilen noktalar hakkında güncellenmiş olan teknik dosyayı Bakanlığa sunar. Bakanlık güncellenen bu bilgi doğrultusunda istisnayıuzatır, değiştirir veya sona erdirir. Bu durumda, bir, dört ve yedinci fıkralar ile 8 inci maddedeki gerekli değişikliklerin yapılması şartıyla yeniden uygulanır.

(7) Bakanlık istisna verilen yüzey aktif maddelerin listesini, ek-5’te öngörüldüğü üzere, ilgili şartlar veya kullanıma ilişkin kısıtlamalarla birlikte yayımlar ve Ekonomi Bakanlığı kanalıyla Komisyona bildirir.

İstisna verilmesi için gerekli şartlar

MADDE 8 – (1) Bakanlık istisna vermeyi düşündüğü durumlarda, bunu aşağıdaki kriterler doğrultusunda yapar:

a) Geniş kapsamlı uygulamalardan ziyade, dar kapsamlı uygulamalarda kullanım,

b) Yalnızca belirli endüstriyel ve/veya kurumsal uygulamalarda kullanım,

c) Gıda güvenliği ve hijyen standartları dahil olmak üzere, sosyo-ekonomik faydalar ile karşılaştırıldığında ülke içerisinde satış hacmi ve kullanım şeklinin neden olduğu çevre veya sağlık riskinin düşük olması.

(2) Bakanlık istisna talebiyle ilgili bir karar vermediği sürece, imalatçının bu Tebliğin yürürlüğe giriş tarihinden önce söz konusu yüzey aktif maddenin ülke içerisinde kullanımda olduğunu kanıtlayabilmesi ve istisna talebinin bu tarihten itibaren iki yıl içerisinde yapılmış olması şartıyla, ilgili yüzey aktif maddenin piyasaya arzına ve kullanılmasına izin verir.

(3) Bakanlık istisna vermeyi reddettiği durumda bunu, 7 nci maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen şekilde imalatçıdan istisna talebi için başvuruyu aldığı tarihten itibaren on iki ay içerisinde yapar. Bakanlık söz konusu yüzey aktif maddenin piyasaya arzını ve kullanılmasını kademeli bir şekilde sonlandıracak olan bir geçiş dönemi başlatabilir. Bu geçişdönemi, Bakanlığın karar aldığı tarihten itibaren iki yılı geçemez.

(4) Bakanlık bu Tebliğe göre uygun olmadığı belirlenen yüzey aktif maddelerin listesini ek-6’da yayımlar. Ayrıca Ekonomi Bakanlığı kanalıyla Komisyona bildirir.

Yüzey aktif maddelerin test edilmesi

MADDE 9 – (1) 5 inci ve 6 ncı madde ile ek-2, ek-3, ek-4 ve ek-8’de belirtilen tüm testler, ek-1/1’de belirtilen standartlara ve 26/12/2008 tarihli ve 27092 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kimyasalların Envanteri ve Kontrolü Hakkında Yönetmeliğin 14 üncü maddesi kapsamındaki test etme şartlarına uygun olarak yerine getirilir. Bu amaçla, iyi laboratuvar uygulamaları prensiplerinin uygulanmasının zorunlu olduğu testler hariç, TS EN ISO/IEC 17025 standardı veya iyi laboratuvar uygulamaları prensiplerinin tatbiki yeterlidir. TS EN ISO/IEC 17025 standardının yürürlüğe girmesinden önce, piyasaya arz edilen deterjanlarda yüzey aktif maddelerin kullanıldığı durumlarda, var olan en doğru ve geçerli bilimsel bilgiler kullanılarak yürütülen ve ek-1’de bahsedilen standartlarla karşılaştırılabilen bir standarda göre yapılmış olan mevcut testler uygulandığı takdirde, vaka bazında kabul edilir. İmalatçının veya Bakanlığın üzerinde şüpheli veya ihtilaflı bir durum olduğunu tespit ettiği vakalarda Bakanlık gerekli gördüğü takdirde Ekonomi Bakanlığı kanalıyla durumu Komisyona bildirir.

Laboratuvarların onaylanması

MADDE 10 – (1) Bakanlık Tebliğin yürütülmesiyle ilgili iletişim ve bilgi değişiminden sorumludur. Bakanlık, Ekonomi Bakanlığı kanalıyla Komisyona gerekli bilgileri verir.

(2) Bakanlık, bu Tebliğin gerektirdiği testlerin yapılabilmesi için yeterli kapasiteye sahip yetkili ve onaylanmışlaboratuvarların listesini, açık isim ve adresleri ile birlikte eksiksiz olarak, Ekonomi Bakanlığı kanalıyla Komisyona bildirir. Ek-1/1’de bahsedilen TS EN ISO/IEC 17025’e veya 9/3/2010 tarihli ve 27516 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İyi Laboratuvar Uygulamaları Prensipleri, Test Birimlerinin Uyumlaştırılması, İyi Laboratuvar Uygulamalarının ve Çalışmaların Denetlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 2 nci maddesine uygun şekilde iyi laboratuvar uygulamaları prensiplerine göre yeterliliğini kanıtlayan laboratuvarlar, Bakanlık tarafından da onaylanmış laboratuvar olarak kabul edilir.

(3) Bakanlık onaylanmış laboratuvarın bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen yeterliliği sağlamadığı konusunda haklıgerekçelere sahip ise ve laboratuvarın istenilen yeterliliği sağlamadığına karar verir ise onaylanmış laboratuvarın adı, dördüncü fıkrada belirtilen listeden çıkarılır. Bakanlık bu durumu, Ekonomi Bakanlığı kanalıyla Komisyona bildirir. İyi Laboratuvar Uygulamaları Prensipleri, Test Birimlerinin Uyumlaştırılması, İyi Laboratuvar Uygulamalarının ve Çalışmaların Denetlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 7 nci maddesinde öngörülen uygunsuzluk hükümlerinin uygulanacağı ve iyi laboratuvar uygulaması gerekliliklerine uygunluğunu iddia eden laboratuvarlar haricindeki laboratuvarlara, 16 ncı madde uygulanır.

(4) İkinci fıkrada belirtilen onaylanmış laboratuvarların listeleri, değişiklikler gerçekleştikçe yılda bir defa olmaküzere, Bakanlık tarafından Resmî Gazete’de yayımlanır ve Ekonomi Bakanlığı kanalıyla Komisyona bildirilir.

İmalatçılar tarafından sağlanacak bilgiler

MADDE 11 – (1) 26/12/2008 tarihli ve 27092 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin 11 inci maddesinin hükümleri saklı kalmak kaydıyla, bu Tebliğ kapsamındaki maddeleri ve/veya karışımları piyasaya arz eden imalatçılar, talep edildiği zaman, Bakanlığa ibraz etmek üzere, aşağıda belirtilen bilgi ve dokümanları ellerinde bulundurur:

a) Ek-3’te belirtilen testlerin bir veya birden fazla sonuçları hakkında bilgi,

b) Ek-3’te belirtilen testleri geçmekte başarısız olan ve 7 nci madde uyarınca istisna talebinde bulunulan yüzey aktif maddeleri için;

1) Ek-2’de belirtilen testlerin sonuçları hakkında teknik dosya,

2) Ek-4’te belirtilen testlerin sonuçları ve bilgiler hakkında teknik dosya.

(2) Bu Tebliğin kapsamındaki maddeler ve/veya karışımlar piyasaya arz edildiği zaman imalatçı, yukarıda belirtilen ilgili testlerin doğru yapılmasından sorumludur. İmalatçı aynı zamanda, bu Tebliğe uygunluğu göstermek ve var ise kamunun bilgisine açık test sonuçları dışında kalan test sonuçlarına ilişkin mülkiyet haklarından yararlanmasına izin verildiğini kanıtlamak amacıyla yapılan testlerle ilgili dokümanları elinde hazır bulundurur.

(3) Bu Tebliğ kapsamındaki karışımları piyasaya arz eden imalatçılar, yetkili sağlık personelinin talebi üzerine gecikmeksizin ve herhangi bir ücret talep etmeksizin, bu Tebliğin ek-7/C’de öngörülen içerik veri belgesini sağlar. Ayrıca;

a) Bakanlığın içerik veri belgesinin, yetkili sağlık personeline bilgi vermekle yetkilendirdiği ilgili kamu kurum/kuruluşuna sunulmasını isteme hakkı vardır.

b) Veri belgesi içeriğindeki bilgiler, Bakanlıkça yetkilendirilen ilgili kamu kurum/kuruluşları ve yetkili sağlık personeli tarafından gizli tutulur ve sadece sağlık ile ilgili amaçlar için kullanılır.

(4) İmalatçılar, ürünle ilgili ek-11’de yer alan ürün bilgi ve teknik dosyasını da bulundurmak zorundadır.

(5) Yurt içindeki imalatçıların üretim yerlerinde bulunması gereken nitelikler ek-12’de belirtilmekte olup imalatçılar buşartlara uymak zorundadırlar.

Kontrol önlemleri

MADDE 12 – (1) Bakanlık piyasaya arz edilen deterjanlar için referans metot (ek-8’de belirtilen test ve analitik metotlar) ile gerekli bütün kontrol önlemlerini uygulayarak, deterjanların bu Tebliğe uygunluklarını sağlar. Deterjanlar veya deterjanlarda kullanılan yüzey aktif maddelere ilişkin yapılan ilk testin, bu Tebliğin hükümlerine uygun olması şartıyla; bu kontrol önlemleri imalatçılara, 10 uncu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen şartları yerine getiren laboratuvarlar tarafından yapılan testleri tekrar etme veya mükerrer veyahut ek testler için ücret ödeme yükümlülüğü getirmez.

(2) Bu Tebliğde ek-2, ek-3, ek-4 veya ek-8’de listelenmiş olan metotlara uygun olarak yapılan bir testin, yanıltıcıpozitif sonuçlar verdiğine dair ciddi bir bilimsel şüphenin varlığı halinde; Bakanlık bu sonuçları doğrular ise gerekli önlemleri alır ve bu durum, Bakanlık tarafından Ekonomi Bakanlığı kanalıyla Komisyona bildirilir.

Etiketleme ve ambalajlama

MADDE 13 – (1) Aşağıda yer verilen bilgiler, piyasaya arz edilen deterjanların ambalajları üzerinde Türkçe okunaklı, görünür ve silinemez şekilde yazılır:

a) Ürünün adı ve ticari adı,

b) Ürünün piyasaya arz edilmesinden sorumlu olan tarafın adı veya ticari adı ya da ticari markası ile açık adresi ve telefon numarası,

c) 11 inci maddenin üçüncü fıkrasında bahsedilen içerik veri belgesinin edinilebileceği adres, telefon numarası ve mevcut ise elektronik posta adresi,

ç) Amaçlanan kullanım alanları,

d) Nominal dolum miktarı,

e) İmalat tarihi ve seri/kod/parti numarası veya ürünün izlenebilirliğini sağlayabilecek uygun işaret,

f) Uyarılar (Bu bendin 2 ve 3 numaralı alt bentlerinde yer alan uyarılar yalnız elde yıkanan çamaşır/bulaşık deterjanıiçindir.),

1- “Kullanma talimatını mutlaka okuyunuz.”,

2- “Çamaşırlarınızı ve bulaşıklarınızı yıkadıktan sonra bol su ile durulayınız.”,

3- “Cildi korumak amacıyla ellerin deterjanla uzun süre temasından kaçınınız.”,

4- “El, yüz, vücut ve gıda maddeleri temizliğinde kullanmayınız.”,

5- “Çocuklardan uzak tutunuz.”,

6- “Gıda maddelerinden uzakta bulundurunuz.”

g) Var ise, kullanılmaması gereken alanlar.

(2) Birinci fıkranın a, b, c ve ç bentlerinde belirtilen bilgiler, dökme olarak nakliyesi yapılan deterjanlara ilişik olarak bulunan her türlü doküman üzerinde de yer alır.

(3) Deterjanların ambalajları, ek-7/A’da belirtilen spesifikasyonlara uygun olarak içeriği gösterir. Ayrıca deterjanların ambalajları, kullanım talimatlarını ve gerekli ise özel önlemleri ve uyarıları da içerir.

(4) Çamaşır deterjanı olarak kullanılmak amacıyla piyasaya arz edilen deterjanların ambalajı üzerinde, yukarıdaki fıkralarda belirtilenlere ilaveten, ek-7/B’de verilen bilgilerin de yer alması gerekir.

(5) Üçüncü ve dördüncü fıkralarda belirtilen bilgiler, Türkçe olarak etiket ve ambalaj üzerinde yer alır. Gerektiğinde bu bilgiler, Türkçe dışında başka bir dilde de yazılabilir.

(6) Özellikle kullanıcıyı hataya sevk edebilecek nitelikte olan, meyve gibi grafik tasvirlerinin, piyasaya arz edilen sıvıdeterjanların ambalajları üzerinde yer almamasına ilişkin diğer mevzuat hükümleri saklıdır. Etiketlerde, ürünlerin satış için sergilenmesinde ve reklamlarında kullanılan metin, isimler, ticari marka, resim, figüratif desenler veya diğer şekiller,ürünlerin gerçekte sahip olmadıkları nitelikler varmış gibi kullanılamaz. Ayrıca bu yönde imada bulunulamaz.

(7) Bu maddenin hükümleri haricinde, Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin tehlikeli maddelerin ve karışımların sınıflandırılması, ambalajlanması ve etiketlenmesiyle ilgili olan hükümleri saklıdır.

(8) Ambalajlar, 10/4/2002 tarihli ve 24722 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hazır Ambalajlı Mamullerin Ağırlık ve Hacim Esasına Göre Net Miktar Tespitine Dair Yönetmelik (76/211/AT) ile 4/8/2010 tarihli ve 27662 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hazır Ambalajlı Mamullerin Nominal Dolum Miktarı ile İlgili Kuralların Belirlenmesine Dair Yönetmelik (2007/45/AT) çerçevesinde değerlendirilir. Ambalajlar, 24/8/2011 tarihli ve 28085 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ile Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olmak zorundadır.

Eklerin güncelleştirilmesi

MADDE 14 – (1) Bu Tebliğin ekleri üzerinde, bilimsel ve teknolojik gelişmeler göz önünde bulundurularak, gerekli değişiklikler Resmî Gazete’de yayımlanarak yapılır.

Serbest dolaşım

MADDE 15 – (1) Deterjanların ve/veya deterjanlarda kullanılan yüzey aktif maddelerinin bu Tebliğ şartlarına uygun olarak piyasa arzı ve serbest dolaşımı esastır. Bakanlık; bu Tebliğin gerekliliklerini karşılayan deterjanların ve/veya deterjanlarda kullanılan yüzey aktif maddelerinin piyasaya arzını yasaklamaz, kısıtlamaz veya engellemez.

Tedbirler

MADDE 16 – (1) Bakanlık, belirli bir deterjanın bu Tebliğ hükümlerine uygunluğu belgelenmiş olsa dahi; insan sağlığıveya güvenliği, hayvan sağlığı veya güvenliği veya çevre açısından bir risk teşkil ettiğine dair haklı gerekçelere sahip olduğu takdirde, ilgili Bakanlıklarla koordinasyonu sağlayarak, bu deterjanın piyasaya arzını, kontrol yapılıncaya kadar, geçici olarak yasaklar veya özel şartlara tabi kılar ve kararı imalatçıya derhal bildirir. Bakanlık bu yöndeki kararını, gerekçeleriyle birlikte gecikmeksizin, Ekonomi Bakanlığı kanalıyla Komisyona bildirir.

Piyasa gözetimi ve denetimi

MADDE 17 – (1) Deterjanların piyasa gözetimi ve denetimi Bakanlık tarafından, bu Tebliğ hükümleri ile birlikte 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun, 23/2/1995 tarihli ve 4077 sayılıTüketicinin Korunması Hakkında Kanun, Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimine Dair Yönetmelik ve 19/7/2012 tarihli ve 28358 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği hükümlerine göre yürütülür.

(2) Piyasaya arz edilen deterjanın etiketi/ambalajı üzerinde ve ticari reklam veya ilanında yer alan somut iddialarıimalatçı, bilimsel nitelikte çalışmalara dair belgelerle ispatlar; denetim sırasında istenmesi halinde Bakanlığa sunar ve Bakanlıkça değerlendirilir.

Yaptırımlar

MADDE 18 – (1) Bu Tebliğ hükümlerine aykırı davranan veya faaliyet gösterenler hakkında fiilin niteliğine göre, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanır.

Yasaklar

MADDE 19 – (1) Bakanlığa bildirimde bulunulmadan deterjan ürünlerin üretimi ve ithalatı yapılamaz ve piyasaya arz edilemez.

(2) Orijinal ambalajı dışında veya açıkta deterjan satışı yapılamaz.

Hüküm bulunmayan haller

MADDE 20 – (1) Bu Tebliğde hüküm bulunmayan hallerde ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanır.

Kılavuz

MADDE 21 – (1) Bu Tebliğin uygulanmasını göstermek amacıyla Bakanlıkça gerekli kılavuzlar yayımlanır ve yayımlanan kılavuzların hükümleri, Tebliğ ile birlikte uygulanır.

Çözücü bazlı deterjanlar

MADDE 22 – (1) Gerekli hallerde Bakanlıkça bu Tebliğ hükümlerinin çözücü bazlı deterjanlara da uygulanması için bu Tebliğde ve/veya 21 inci maddede belirtilen kılavuzlarda değişiklikler yapılır.

Fosfatların kullanımı

GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Fosfatların kullanımı konusunda, uygulamaya yönelik yeni çevresel yaklaşımlar doğrultusunda yapılacak düzenlemeye kadar, deterjanlarda kullanılacak fosfat oranı P2O5 cinsinden en fazla %30, STPP cinsinden en fazla %52’dir. Etiket içerik listesinde P2O5 ya da STPP cinsinden ifade edilmelidir.

Önceki iş ve işlemlerin geçerliliği

GEÇİCİ MADDE 2 – (1) Bu Tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce Sağlık Bakanlığınca ya da Türkiye Halk SağlığıKurumunca yapılan iş ve tesis edilen işlemler geçerlidir.

Yürürlük

MADDE 23 – (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 24 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini Gümrük ve Ticaret Bakanı yürütür.

 

Ekler için tıklayınız

 

 

Ek-1

 

Deterjanların Bu Tebliğin ve Eklerinin Gereklerine Uygunluğunu Tespit Edebilmek İçin Gereken Hizmetin Sağlanabilmesi Amacıyla Yetkili ve Onaylanmış Laboratuvarlara İlişkin Akreditasyon Standartları, İyi Laboratuvar Uygulamaları ve Hayvan Koruma

 

  1. Laboratuvarlar düzeyinde uygulanabilen standartlar:

 

TS EN ISO IEC/17025 Deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının yeterliliği için genel şartlar.

İyi Laboratuvar Uygulamaları Prensipleri, Test Birimlerinin Uyumlaştırılması,  İyi Laboratuvar Uygulamalarının ve Çalışmaların Denetlenmesi Hakkında Yönetmeliği kapsamındaki hükümleri,

13/12/2011 tarihli ve 28141 sayılı Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Hayvanların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmelik hükümleri,

 

  1. Akreditasyon kuruluşları ve iyi laboratuvar uygulamalarını izleme otoriteleri düzeyinde, uygulanabilen standartlar:

 

TS EN ISO/IEC 17011[1] Uygunluk değerlendirmesi- Uygunluk değerlendirmesi yapan kuruluşları akredite eden akreditasyon kuruluşları için genel şartlar.

İyi Laboratuvar Uygulamaları Prensipleri, Test Birimlerinin Uyumlaştırılması, İyi Laboratuvar Uygulamalarının ve Çalışmaların Denetlenmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

Ek-2

 

Deterjanlarda Bulunan Yüzey Aktif Maddeler İçin Birincil Biyolojik Parçalanabilirlik Test Metotları

 

Birincil biyolojik parçalanabilirlik, ana yüzey aktif maddelerin kalıntı seviyesinin, biyolojik parçalanmaya uğratılmış çözeltilerinde belirlenerek ölçülür. Bu ek, bütün yüzey aktif madde sınıfları için ortak test metotlarının bir listesi ile başlamakta, daha sonra, her bir yüzey aktif madde sınıfı için spesifik analitik test prosedürlerini A’dan D’ye kadar olan başlıklar altında listelemektedir.

 

Birincil biyolojik parçalanabilirlik için geçme kriteri, aşağıda belirtilen testlere göre ölçüldüğünde en az %80 düzeyinde olmalıdır.

 

Bu Tebliğdeki yüzey aktif maddelerin laboratuvar testleri için referans metodu, ek-8/1’de tanımlanan OECD metodundaki Confirmatory Test Prosedürüne dayanmaktadır. Söz konusu Confirmatory Test Prosedürü için yapılacak olan değişikliklere, TS EN ISO 11733’e (Su kalitesi-Sulu ortamdaki organik bileşiklerin uzaklaştırılması ve biyoparçalanabilirlik tayini-Aktif çamur simülasyon deneyi) uygun olduğu sürece izin verilebilir.

 

Test Metotları

 

(1)   OECD metodu: OECD’nin 11 Haziran 1976 tarihli teknik raporunda yayımlanan; “Sentetik Deterjanlarda Yüzey Aktif Maddelerin Biyolojik Parçalanabilirliğinin Belirlenmesi için Önerilen Metot” 

(2)   Fransa’da kullanılan metot: 30 Aralık 1987 tarihinde Fransız Resmi Gazetesinde  (s.15385) yayımlanan ve Fransız Standardizasyon Kurumu’nun (AFNOR) yayımladığı Haziran 1981 tarihli NF 73–260 Standardı

(3)                                                                                        Almanya’da kullanılan metot: Bundesgesetzblatt 1977, Bölüm I, sayfa 244’te yayınlanan, 4 Haziran 1986’da bu Tüzüğü değiştiren Bundesgesetzblatt 1986, Bölüm I, sayfa 851’de yayınlanan30 Ocak 1977 tarihli ‘Verordnung über die Abbaubarkeit anionischer und nichtionischer grenzflächenaktiver Stoffe in Wasch- und Reinigungsmitteln’ tarafından belirlenen Almanya’da kullanılan yöntem.

(4)   İngiltere’de kullanılan metot: Birleşik Krallık’ta kullanımda olan ‘Porous Pot Test’ olarak adlandırılan ve Su Araştırma Merkezi’nin 70 (1978) sayılı Teknik Rapor’da tanımlanan metot

(5)   Ek 8.1’de tanımlanan OECD metodundaki ‘Confirmatory test prosedürü’ (TS EN ISO 11733:Su kalitesi-Sulu ortamdaki organik bileşiklerin uzaklaştırılması ve biyoparçalanabilirlik tayini-Aktif çamur simülasyon deneyinde öngörüldüğü üzere çalışma koşullarındaki olası değişiklikleri içeren). Bu aynı zamanda hukuki davaları çözüme ulaştırmak için de kullanılan referans metottur.

 

A. Anyonik Yüzey Aktif Maddeler İçin Analitik Metotlar

 

     Testlerde anyonik yüzey aktif maddelerin belirlenmesi, bu Tebliğin ek 8.2’de belirtilen kriterlere göre “Metilen Mavisi Aktif Maddesi” (MBAS) metodu ile yapılmalıdır. Yukarıdaki MBAS metoduna cevap vermeyen anyonik yüzey aktif maddeler için; ya da etkinlik ve doğruluk nedenleriyle daha uygun görüldüğü taktirde, yüksek basınçlı likitkromatografi (HPLC) ya da gaz kromatografisi (GC) gibi uygun spesifik enstrümantal analiz metotları da uygulanabilir. Söz konusu saf yüzey aktif maddelerin örnekleri, imalatçılar tarafından, talep üzerine, Bakanlığa verilir.

 

B. Noniyonik Yüzey Aktif Maddeler İçin Analitik Metotlar

 

     Testlerde noniyonik yüzey aktif maddelerin belirlenmesi “Bizmut Aktif Maddesi” (BİAS) metodu ile bu Tebliğin ek 8.3’te belirtilen analitik prosedüre uygun olarak yapılır.

 

     Yukarda bahsedilen BİAS metoduna cevap vermeyen noniyonik yüzey aktif maddeler için; ya da etkinlik ve doğruluk nedenleriyle daha uygun görüldüğü taktirde, HPLC ya da GC gibi uygun spesifik enstrümantal analizler de uygulanacaktır. Söz konusu saf yüzey aktif maddelerin örnekleri, imalatçılar tarafından, talep üzerine, Bakanlığa verilir.

 

C. Katyonik Yüzey Aktif Maddeler İçin Analitik Metotlar

 

     Testlerde katyonik yüzey aktif maddelerin belirlenmesi, Almanya’da kullanımda olan (1989- DIN 38 409 – Ausgabe:1989-07)  DBAS prosedürlerine uygun olarak,  “Disülfin Mavi Aktif Maddesi” (DBAS) metodu ile yapılacaktır.

 

     Yukarda bahsedilen test metoduna cevap vermeyen katyonik yüzey aktif maddeler için; ya da etkinlik ve doğruluk nedenleriyle daha uygun görüldüğü taktirde (bu gerekçelendirilmelidir), HPLC ya da GC gibi uygun spesifik enstrümantal analizler uygulanacaktır. Söz konusu saf yüzey aktif maddelerin örnekleri, imalatçılar tarafından, talep üzerine, Bakanlığa verilir.

 

D. Amfoterik Yüzey Aktif Maddeler İçin Analitik Metotlar

 

     Testlerde, Amfoterik yüzey aktif maddelerin belirlenmesi, aşağıda belirtilen prosedürleri takip eden analizler kullanılarak yapılacaktır:

 

1-Eğer katyonikler yoksa: Almanya’da kullanımda olan metot, (1989) DIN 38 409 – Teil 20

 

2-Aksi halde: Orange II metodu (Boiteux, 1984)

 

     Yukarda bahsedilen testlere cevap vermeyen amfoterik yüzey aktif maddeler için; ya da etkinlik ve doğruluk nedenleriyle daha uygun görüldüğü taktirde (bu gerekçelendirilmelidir), HPLC ya da GC gibi uygun spesifik enstrümantal analizler uygulanacaktır. Söz konusu saf yüzey aktif maddelerin örnekleri, imalatçılar tarafından, talep üzerine, Bakanlığa verilir.

 

 


 

Ek-3

Deterjanlarda Bulunan Yüzey Aktif Maddeler İçin Nihai Biyolojik Parçalanabilirlik (Mineralizasyon) Test Metotları

 

      A. Bu Tebliğdeki yüzey aktif maddesinin nihai biyolojik parçalanabilirlik laboratuvar testi için referans metot, TS ISO standardına 14593: 2001 (CO2headspace testi) dayanmaktadır.

Deterjanlar içerisindeki yüzey aktif maddeler, biyolojik parçalanabilirlik seviyesi aşağıda belirtilen testlerden([2]) birine göre, 28 gün içerisinde en az % 60 olarak ölçülürse, biyolojik parçalanabilir olarak kabul edilir:

1. TS ISO Standardı 14593: 2001. Su kalitesi – Sulu ortamda organik bileşiklerin nihai aerobik biyolojik parçalanabilirliğinin değerlendirilmesi. – Sızdırmaz kaplarda inorganik karbon analizi metodu (Sıvı üstü boşlukta CO2 deneyi - CO2headspace test- ). Ön adaptasyon kullanılmayacaktır. 10 günlük pencere prensibi uygulanmayacaktır. (Referans metodu).

2.  26/12/2008 tarih ve 27092 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin metodu ek-3. C.4-C [Karbon dioksit (CO2) Evolution Modified Sturm Testi]: Ön adaptasyon kullanılmayacaktır. 10 günlük pencere prensibi uygulanmayacaktır.

3. Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin metodu ek-3. C.4-E (Kapalı Şişe): Ön adaptasyon kullanılmayacaktır. 10 günlük pencere prensibi uygulanmayacaktır.

 

4. Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin metodu ek-3. C.4-D (Manometrik Respirometri): Ön adaptasyon kullanılmayacaktır. 10 günlük pencere prensibi uygulanmayacaktır.

 

5. Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin metodu ek-3. C.4-F (MITI: Uluslararası Ticaret ve Endüstri Bakanlığı – Japonya): Ön adaptasyon kullanılmayacaktır. 10 günlük pencere prensibi uygulanmayacaktır.

 

6. TS ISO 10708:1997-Su kalitesi- Organik bileşiklerin sulu ortamda nihai aerobik biyolojik parçalanabilirliğinin değerlendirilmesi- iki fazlı kapalı şişe testinde biyokimyasal oksijen ihtiyacının belirlenmesi. Ön adaptasyon kullanılmayacaktır. 10 günlük pencere prensibi uygulanmayacaktır.

 

      B. Yüzey aktif maddenin fiziksel özeliklerine bağlı olarak, aşağıda listelenmiş olan metotlardan biri eğer uygun bir şekilde gerekçelendirilirse kullanılabilir([3]). Bu metotlardaki en az    % 70’lik olan geçme kriterinin A maddesinde belirtilen metotlardaki en az % 60’lık geçme kriterine denk tutulacağı göz önünde bulundurulmalıdır. Aşağıda listelenmiş metotların seçiminin yeterliliğine, her bir durum itibariyle doğrulanması yoluyla, bu Tebliğin 7. maddesine uygun olarak karar verilecektir.

1. Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin metodu ek 3.C.4-A (Çözünmüş Organik Karbon –dissolvedorganiccarbon: DOC- Die-away): Ön adaptasyon kullanılmayacaktır. 10 günlük pencere prensibi uygulanmayacaktır. Bu teste göre ölçülen biyolojik parçalanabilirlik için geçme kriteri 28 gün içerisinde en az % 70 olacaktır.

2. Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin metodu ek-3.C.4-B (Değiştirilmiş OECD Görüntüleme- DOC Die-away): Ön adaptasyon kullanılmayacaktır. 10 günlük pencere prensibi uygulanmayacaktır. Bu teste göre ölçülen biyolojik parçalanabilirlik için geçme kriteri 28 gün içerisinde en az % 70 olacaktır.

Ek- 4

Deterjanlarda Bulunan Yüzey Aktif Maddeler İçin Tamamlayıcı Risk Değerlendirmesi

 

        Kimyasalların Envanteri ve Kontrolü Hakkında Yönetmelik ve Teknik Kılavuz Dokümanlarında çevresel risk değerlendirmesi olan yüzey aktif maddeler için, risk değerlendirmesi bu Tebliğ kapsamındaki tamamlayıcı risk değerlendirmesiyle birlikte dikkate alınır.

Bu Tebliğ kapsamındaki tamamlayıcı risk değerlendirmesi inatçı (recalcitrant) metabolitlerin üretilmesi olasılığına karşı Kimyasalların Envanteri ve Kontrolü Hakkında Yönetmeliğe dayanılarak yapılan değerlendirmeler kapsamında düşünülecektir. Bu, her bir durum için ayrı ayrı ve özellikle bu ekin 3. bölümünde belirtilen testlerin sonuçlarına bakılarak değerlendirilir.

Söz konusu çalışma akuatik çevre konularını kapsayacaktır. Her bir durum için ayrı ayrı olmak üzere, Bakanlık tarafından spesifik risk değerlendirmeleri hakkında ek bilgiler talep edilebilir. Ek bilgiler atıksu çamuru ve toprak gibi diğer çevresel konuları da kapsayabilir.  Bu Tebliğin 7 ve 11’ inci maddelerinde belirtilen teknik dosya için talep edilen bilgi ile ilgili olarak sıralı bir yaklaşım benimsenecektir. Söz konusu dosya, en az aşağıda 1, 2 ve 3 nolu maddelerde belirtilmiş olan bilgileri kapsayacaktır.

Ancak, testleri asgari seviyeye düşürmek ve özellikle gereksiz yere hayvanlar üzerinde test yapılmasını önlemek amacıyla, 4.2.2 nolu maddede listelenmiş olan ek çalışmalar sadece böyle bir bilgi gerekli ve uygun olduğu durumlarda talep edilmelidir. Talep edilen ek bilginin içeriği hakkında bir anlaşmazlık çıkması durumunda Bakanlıkça belirtilen karar alınır.

 

Bu Tebliğin 14’üncü maddesinde belirtildiği şekilde, istisnaya ilişkin kararlar için bu ekte yer alan kılavuz değerler, edinilen deneyimlere dayanılarak, uyarlanır.

 

1. Yüzey aktif maddenin tanımlanması (Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin ek-2’de ortaya konan hükümlerine uygun olarak)

1.1 Adı

1.1.1. IUPAC terminolojisindeki adları

1.1.2. Diğer adları

1.1.3. CAS numarası ve CAS adı (eğer varsa)

1.1.4. Einecs ([4]) ya da Elincs ([5]) numaraları (eğer varsa)

1.2. Moleküler ve yapısal formülü

1.3. Yüzey aktif maddenin bileşimi

 

2. Yüzey aktif madde hakkında bilgi

2.1. Deterjanlarda kullanılan yüzey aktif maddenin miktarları

2.2.Bu bölümde verilen kullanım şekillerine ilişkin bilgiler, yüzey aktif maddelerin deterjanlarda kullanımı ile ilgili olarak fonksiyonuna ve çevrenin bu maddelere maruz kalmasına ilişkin yaklaşık, ancak gerçekçi bir tahmini ortaya koymak için yeterli olur. Bu, aşağıda belirtilen bilgileri kapsar:

- uygulamanın önemi (toplumsal değeri),

- kullanım şartları (çevreye salınımı)

- kullanım hacmi,

- alternatiflerin mevcut durumu ve uygunluğu (performans ve ekonomik düşünceler),

- ilgili çevresel bilginin değerlendirilmesi.

 

3. Potansiyel inatçı (recalcitrant) metabolitler hakkında bilgi

 

Test çözeltileri hakkındaki toksisite bilgisi sağlanacaktır. Kalıntının tanımlanması hakkında hiç bir bilgi yoksa deterjanlarda kullanılan yüzey aktif maddenin potansiyel riski, önemi ve miktarına bağlı olarak, bu ekin 4.2.1’de belirtilmiş olan bilgi talep edilebilir. Bu bilgiyle ilgili bir anlaşmazlık olduğu durumlarda, Bakanlıkça karar alınır.

4. Ek çalışmalar

 

4.1. Biyolojik parçalanabilirlik testleri

4.1.1. Ön adaptasyonu yapılmış ekim

 

Bu Tebliğin ek-3’ünde tanımlanan testlerden herhangi biri söz konusu yüzey aktif maddenin ön adaptasyonuyla ilgili olarak kanıt sağlanabilmesi için ön adaptasyonu yapılmış ekimle beraber uygulanabilir.

 

4.1.2. Doğal biyolojik parçalanabilirlik testleri[6]

 

Aşağıda belirtilmiş olan testlerden en az bir tanesi kullanılacaktır:

-          Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin ek-3.C.12 indeki metot, (Değiştirilmiş SCAS testi)

-          Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin ek-3.C.9 indeki metot,(Zahn-Wellens).

 

Doğal biyolojik parçalanabilirlik testini geçememe, kalıcılık potansiyeline işaret eder ve bu Tebliğin Madde 8’de ortaya koyulan kriterlerin istisnanın reddedilmesi için hiçbir gerekçe olmadığını gösterdiği haller dışında, böyle bir yüzey aktif maddenin piyasaya arzının yasaklanması için yeterli bir neden olarak gösterilebilir.

 

4.1.3. Aktive Edilmiş Çamur Simülasyonu Biyolojik Parçalanabilirlik Testleri

 

Aşağıda belirtilen testler kullanılacaktır:

 

- Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin ek-3.C.10 indeki metot, (TS EN ISO 11733- Su kalitesi-Sulu ortamdaki organik bileşiklerin uzaklaştırılması ve biyoparçalanabilirlik tayini-Aktif çamur simülasyon deneyinde öne sürülen çalışma şartlarındaki muhtemel değişikler dahil)

 

Aktive edilmiş çamur simülasyonu biyolojik parçalanabilirlik testini geçememe durumu atık su arıtma ile metabolitlerin salınımı potansiyeline işaret eder, bu da daha kapsamlı bir risk değerlendirmesi yapılması gereksinimi olduğunu gösterir.

 

4.2. Biyolojik parçalanma test çözeltilerinin toksisite testleri

 

Test çözeltilerine ilişkin sağlanacak olan toksisite bilgileri:

 

4.2.1. Kimyasal ve fiziksel bilgi, örneğin:

 

- metabolitin tanımı (ve elde edildiği analitik yöntem)

- Temel fiziksel ve kimyasal özelikler (su çözünürlüğü, Oktanol: Su bölünme katsayısı-

Log Po/w, vs.).

 

4.2.2. Organizmalar üzerindeki etkisi. İyi laboratuvar uygulaması prensiplerine uygun olarak yerine getirilecek testler.

 

Balıklar: tavsiye edilen test Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin ek-3.C.1’de belirtilen testtir.

Daphnia (Su Piresi) Defne:  tavsiye edilen test Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin ek-3.C.2’de belirtilen testtir.

Alg (Su yosunları): tavsiye edilen test Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin ek-3.C.3’te belirtilen testtir.

Bakteriler: tavsiye edilen test Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin ek-3.C.11’de belirtilen testtir.

 

4.2.3. Parçalanma

Biyotik: tavsiye edilen test Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin ek-3.C.5’te belirtilen testtir.

Abiyotik: tavsiye edilen test Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkındaki Yönetmeliğin ek-3.C.7’de belirtilen testtir. Sağlanacak bilgi, biyo-konsantrasyon için metabolitlerin potansiyelini ve onların sediment fazına ayrılmalarını da dikkate alacaktır.

 

Ayrıca bazı metabolitlerin endokrin bozma aktivitesine neden olduğundan şüphelenilirse, bunların olumsuz sonuç verme potansiyeli olup olmadığını tespit etmek ve bu olumsuz sonuçları değerlendirmek için validasyonu yapılmış test yöntemlerinin kullanılması tavsiye edilir.

 

 

 

Ek-5

İstisnayı Hak Etmiş Yüzey Aktif Maddelerin Listesi

 

Bu Tebliğin ek-2’sinde şart koşulan testleri geçen ancak bu Tebliğin ek-3’ünde şart koşulan testleri geçemeyen aşağıdaki deterjan yüzey aktif maddeleri, bu Tebliğin 6’ıncı, 7’inci ve 8’nci maddelerine uygun olarak istisna kabul edilerek, piyasaya arz edilebilir ve aşağıda belirtilen limitlere uygun olarak kullanılabilir.

 

IUPAC terminolojisindeki adı

AB numarası

CAS numarası

 

Sınırlar

“Alkoller, Yüzey Aktif Madde (Guerbet), C16-20, etoksilat,    n-butil eter(7-8 EO)”

Yok (polimer)

147993-59-7

27 Haziran 2019 a kadar aşağıdaki endüstriyel uygulamalar için kullanılabilir:

-    Şişe yıkamasında,

-    Yerinde  temizlemede (CIP),

-    Metal temizliğinde

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ek -6

Yasaklı veya Kısıtlı Deterjan Yüzey Aktif Maddeleri Listesi

 

Aşağıdaki deterjan yüzey aktif maddelerin, bu Tebliğin hükümlerine uymadığı kabul edilir.

 

IUPAC terminolojisindeki adı

 

AB numarası

CAS numarası

 

Sınırlar

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ek -7

Etiketleme ve İçerik Veri Belgesi

 

  1. İçeriğin Etikette belirtilmesi

 

Halka satılan deterjanların ambalajlanmasında aşağıdaki etiketleme hükümleri uygulanır.

 

·         <  % 5            (%5’ten az)

·         % 5 - %15     (%5 veya daha çok, ancak %15’ten az)

·         %15 - % 30   (%15 veya daha çok, ancak %30’dan az)

·         ? % 30           (% 30 ve daha çok)

 

şeklinde bir dağılımı olan ağırlıkça yüzdelik oranları, aşağıda listelenen ve ağırlıkça %0.2’nin üzerinde bir konsantrasyonda eklenen bileşenlerin içeriğini göstermek için kullanılır:

-          fosfatlar,

-          fosfonatlar,

-          anyonik yüzey aktif maddeleri,

-          katyonik yüzey aktif maddeleri,

-          amfoterik yüzey aktif maddeleri,

-          noniyonik yüzey aktif maddeleri,

-          oksijen bazlı ağartıcılar,

-          klor bazlı ağartıcılar,

-          EDTA ve tuzları,

-          fenoller ve halojenli fenoller,

-          para-diklorobenzen,

-          aromatik hidrokarbonlar,

-          alifatik hidrokarbonlar,

-          halojenli hidrokarbonlar,

-          sabun (hayvansal yağlar ile imal edilenler hariç),

-          zeolitler,

-          polikarboksilatlar,

 

Aşağıdaki bileşen sınıflarının eklenmeleri halinde, konsantrasyonları hesaba katılmaksızın listelenir:

 

-          enzimler,

-          dezenfektanlar,

-          optik parlatıcılar,

-          parfümler.

 

Eklenmeleri halinde koruyucu maddeler konsantrasyonlarına bakılmaksızın, uygun olduğunda 23/5/2005 tarihli ve 25823 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kozmetik Yönetmeliğin ek-3 kısım I kapsamında belirtilen ortak terminoloji kullanılarak listelenir.

 

İlk kez Kozmetikler ve Gıda Dışındaki Ürünler Bilimsel Komitesi (SCCNFP) tarafından SCCNFP/0017/98 sayılı görüş ile oluşturulan listedeki alerjen parfüm içeriğini kapsayacak şekilde, Kozmetik Yönetmeliğin ek-3 kısım I’deki maddeler listesinde yer alan koku alerjenleri, ağırlıkça %0,01’ini geçen konsantrasyonlarda eklenmesi halinde, Kozmetik Yönetmeliğin ek-3 kısım I’e teknik gelişmelere adaptasyon nedeniyle sonradan eklenmiş olan diğer bütün koku alerjenlerinde olduğu gibi, Kozmetik Yönetmeliğinin, terminolojisi kullanılarak listelenir.  

Bu Tebliğin ek-7’nin D Bölümünde belirtilen içerik listesinin yer aldığı internet sitesinin adresi ambalajın üzerinde belirtilir.

 

Endüstriyel ve kurumsal sektörde kullanılması amaçlanan ve halkın kullanımı için piyasaya arz edilmeyen deterjanlar için; teknik veri belgesi, malzeme güvenlik veri belgesi veya benzer şekildeki belgeler aracılığı ile eş değer bilgilerin temin edilmesi halinde, yukarıda bahsi geçen gerekliliklerin karşılanması zorunlu değildir.

 

  1. Dozaj bilgilerinin etiketlenmesi

 

Madde 13(4)’te öngörüldüğü üzere, halka satılan deterjanların ambalajlarında aşağıdaki etiketleme hükümleri uygulanır. Çamaşır deterjanı olarak kullanılmak üzere, halka satılacak olan deterjanların ambalajlarında aşağıdaki bilgiler yer almalıdır:

 

-          Yumuşak, orta ve sert su sertlik dereceleri için; standart çamaşır makinesi yüküne uygun ve bir (standart) veya iki kez (ön yıkamalı) yıkama işlemlerini sağlayacak şekilde mililitre veya gram cinsinden önerilen miktarlar ve/veya dozaj talimatları

 

-          2,5 milimol CaCO3/L’ye tekabül eden orta sertlikte su ile ağır kir deterjanları kullanıldığında ambalajın içeriği ile yıkanabilecek olan normal kirlilikteki kumaşların standart çamaşır makinesi yükleri sayısı ile hassas kumaş deterjanları kullanıldığında ambalajın içeriği ile yıkanabilecek olan az kirlilikteki kumaşların standart çamaşır makinesi yükleri sayısı   

 

-          Ölçek kabı verildiği takdirde, kapasitesi mililitre veya gram olarak ifade edilir; yumuşak, orta ve sert su sertlik derecelerinde yıkama yapmak için standart çamaşır makinesi yüküne uygun olan deterjan dozunu gösteren işaretler belirlenir.

 

Çamaşır Deterjanlarının standart çamaşır makinesi yükleri ağır kir deterjanları için 4.5 kg kuru kumaş ve hafif kir deterjanları için 2.5 kg kuru kumaş olarak belirlenmiştir. İmalatçı özellikle kumaş bakımı ile ilgili, düşük ısıda yıkama, hassas elyaflar ve renkliler gibi hususları ön plana çıkartmadığı sürece; deterjanın cinsi, ağır kir deterjanı olarak kabul edilir.

 

C.     İçerik Veri Belgesi

 

Aşağıdaki hükümler Madde 11(3)’de bahsedilen veri sayfasındaki içerikler listesine uygulanır:

 

Veri sayfası, deterjanın ve imalatçısının adını içerir.

Bütün içerikler, ağırlıkça azalan oranda listelenir ve liste aşağıda verilen ağırlıkça yüzdelik sıralamasına göre bölünür:

 

-          > %10           (%10 veya daha çok)

-          %1 -  %10     (%1 veya daha çok, ancak %10’dan az)

-          %0,1 -  %1    (%0,1 veya daha çok, ancak %1’den az )

-          < %0,1           (%0,1’den daha az)

 

Yabancı maddeler içerik olarak sayılmaz.

 

“İçerik”, bir deterjanın bileşimini oluşturan sentetik veya doğal kaynaklı kimyasal maddeler anlamına gelir. Bu ekin amacına uygun olarak; parfüm, esans yağı veya renk verici madde yalnızca tek bir içerik maddesi olarak düşünülür ve bunların içindeki maddelerin hiç biri listelenmez. Ancak koku alerjenleri Kozmetik Yönetmeliği ek-3 kısım I’deki maddeler listesinde yer alıyor ise; bu alerjik koku maddelerinin deterjan içerisindeki toplam konsantrasyonunun bu ekin A bölümündeki limiti geçmesi halinde, bu maddeler listelenecektir.

 

Bileşime giren her bir içerik için; ortak kimyasal ad veya IUPAC[7] adı ve mevcut olduğunda INCI[8] adı, CAS numarası ve Avrupa Farmakope adı yazılır.

 

D. Ürünün İçeriğini Oluşturan Maddelerin Listesinin Yayımlanması

 

İmalatçılar, aşağıdaki bilgiler dışında, yukarıda bahsedilen içerik veri belgesini internet sitelerinde bulunduracaklardır:

 

-          Ağırlıkça yüzde dağılımı hakkında bilgi talep edilmez.

 

-          CAS numaraları talep edilmez.

 

-          İçeriğindeki maddelerin adları, INCI adı veya bunun mevcut olmadığı durumda Avrupa Farmakope adı verilir. Bu iki adlandırma mevcut olmadığında, bunun yerine ortak kimyasal ad veya IUPAC adı kullanılır. Parfüm için “parfüm” kelimesi ve renk verici madde için “renk verici” kelimesi kullanılır. Parfüm, esans yağı veya renk verici madde yalnızca tek bir içerik maddesi olarak düşünülür ve bunların içindeki maddelerin hiçbiri listelenmez. Ancak koku alerjenleri Kozmetik Yönetmeliğin ek-3 kısım I’deki maddeler listesinde yer alıyor ise; bu koku alerjenlerinin deterjan içerisindeki toplam konsantrasyonunun bu ekin A bölümündeki limiti geçmesi halinde, bu maddeler listelenecektir.

 

Web sitesine erişim, herhangi bir kısıtlama ya da şarta tabi olmayacaktır. Web sitesinin içeriği güncelliğini koruyacaktır. Web sitesi Komisyon’un Farmakos web sitesine veya INCI adları,  Avrupa Farmakope adları ve CAS numaraları arasında bir karşılaştırma tablosu sağlamaya uygun olan başka bir web sitesine bağlantı içerecektir.  

 

Bu zorunluluk; teknik veri belgesi veya malzeme güvenlik veri belgesi mevcut olan endüstriyel veya kurumsal deterjanlara ve endüstriyel veya kurumsal deterjanların yüzey aktif maddelerine uygulanmaz. 

 

 


 

Ek-8

Test Metotları ve Analitik Metotlar

 

Aşağıdaki test ve analitik metotlar, Bakanlık tarafından yürütülecek piyasadaki deterjanların kontrol işlemlerinde uygulanır:

 

  1. Referans metodu (confirmatory test)

 

1.1  Tanım

 

Bu metot, şehir atıksu arıtma işlemleri için tasarlanmış olan aktif çamur ve ikincil çökelme sistemi için tanımlanan bir laboratuvar modelidir. Belirtilen şartlar, bu Tebliğden önce gelen Tebliğden alınmıştır. TS EN ISO 11733- Su kalitesi-Sulu ortamdaki organik bileşiklerin uzaklaştırılması ve biyoparçalanabilirlik tayini-Aktif çamur simülasyon deneyinde tanımlandığı üzere, bu test metoduna, geliştirilmiş modern işletme şartları uygulanabilir.

 

1.2  Ölçüm için gerekli ekipman

 

Ölçme işleminde, genel hatları Şekil 1’de ve ayrıntıları Şekil 2’de verilen deney donanımı (küçük bir aktif çamur tesisi) kullanılır. Donanım, aşağıda belirtilen kısımlardan oluşur:

-          Sentetik atıksu deposu A (Sentetik atık suyu depolamak için kullanılır), 

-          Besleme ayar pompası B,

-          Havalandırma kabı C,

-          Çöktürme kabı D,

-          Hava pompası E (Aktif çamurun C kabına tekrar tekrar beslenmesini sağlar),

-          Kap F (İşlemden geçirilmiş atık sıvı depolama kabı).

 

A ve F kapları camdan veya uygun bir plastikten yapılmış olmalı ve en az 24 litrelik bir hacme sahip olmalıdır. B pompası, sentetik atıksuyun, havalandırma kabına sabit bir debide akışını sağlamalıdır. Bu kap, normal işlem esnasında, üç litre sıvı karışım ihtiva eder. C kabının koni şeklindeki taban kısmının üst bölgesinde asılı halde sinterlenmiş bir G havalandırma kabı bulunur. Havalandırıcıdan geçirilen hava miktarı, H debi ölçeriyle sürekli izlenmelidir.

 

1.3. Sentetik atıksu

 

Deneyde, sentetik atıksu kullanılır. Bu amaçla, bir litre çeşme suyunda, aşağıda belirtilen maddeler çözülür:

 

-          160 mg pepton

-          110 mg et ekstraktı

-          30 mg üre [CO(NH2)2]

-          7 mg sodyum klorür (NaCl)

-          4 mg kalsiyum klorür (CaCl2.2H2O)

-          2 mg magnezyum sülfat (MgSO4.7H2O)

-          28 mg dipotasyum hidrojen fosfat (K2HPO4)

-          Ve 10 ± 1 mg yüzey aktif madde

 

 

Sentetik atıksu, kullanılacağı gün hazırlanmalıdır.

 

1.4  Örneklerin hazırlanması

 

Başka maddeler katılmamış yüzey aktif maddeler, olduğu gibi deneye tabi tutulur. Sentetik atık suyun hazırlanabilmesi için, yüzey aktif madde numunesinin aktif içeriğinin belirlenmesi gereklidir (1.3).

 

1.5  Ekipmanın çalıştırılması

 

İlk olarak, C havalandırma kabı ve D çöktürme kabı sentetik atıksu ile doldurulur. D kabının yüksekliği, C havalandırma kabının hacmi üç litre olacak şekilde sabitlenir. Esas itibariyle evsel kaynaklı atıksuların işlendiği bir atıksu arıtma tesisinden yeni alınmış, iyi kalitede 3 ml’lik ikinci kademe sıvı atığı sentetik atıksuya ilave edilerek aşılama yapılır. Bu aşılama sıvısı, numune alma ve uygulama işlemleri arasındaki dönemde aerobik şartlarda (havalandırılarak) muhafaza edilmelidir. Aşılamadan sonra, G havalandırıcısı, E hava pompası ve B besleme ayar pompası çalıştırılır. Sentetik atıksu, besleme debisi 1 litre/saat olacak şekilde, C havalandırma kabından geçirilir. Bu şekilde, pis suyun C kabındaki ortalama bekleme süresi üç saate ayarlanmış olur.

 

Havalandırma hızı, C kabındaki karışım sürekli süspansiyon halinde kalacak ve çözünmüş oksijen miktarı en az 2 mg/L olacak şekilde ayarlanır. Bu esnada, uygun yollarla köpüklenme önlenmelidir. Aktif çamuru inhibe eden veya yüzey aktif madde içeren köpük önleyici maddeler kullanılmamalıdır. E hava pompası, çöktürme kabındaki aktif çamur, C havalandırma kabına sürekli ve düzenli olarak tekrar beslenecek şekilde ayarlanır. C havalandırma kabının üst kısmında, D çöktürme kabının tabanında veya dolaşım hattında birikmiş çamur, fırça veya başka uygun bir metot ile günde en az bir defa kazınarak dolaşıma verilmelidir. Çamurda çökelme durduğunda, 2 ml’lik bölümler halinde % 5’lik Demir (III) klorür çözeltisi ilave edilerek yoğunluğu arttırılabilir. Gerektiğinde, bu işlem tekrar edilir.

 

D çöktürme kabından taşan atık sıvı 24 saat müddetle F kabında toplanır ve çok iyi karıştırıldıktan sonra numune alınır. Bu işlemi takiben F kabı dikkatlice temizlenir.

 

1.6  Ölçme ekipmanının kontrolü

 

Sentetik atık suyun mg/L cinsinden yüzey aktif madde muhtevası, kullanımdan hemen önce tayin edilmelidir.

 

24 saat süreyle F kabında toplanmış bulunan sıvıdan alınan numunenin mg/L cinsinden yüzey aktif madde muhtevası, hiç beklenilmeden, aynı metotla analitik olarak tayin edilir. Tayin hemen yapılamayacaksa, numuneler tercihen dondurularak korunmalıdır. Yüzey aktif madde konsantrasyonları 0.1 mg/L yaklaşımla belirlenmelidir.

 

Prosesin verimliliğini kontrol amacıyla, F kabında toplanan cam elyaftan geçirilmiş atık sıvının ve A kabındaki filtrelenmiş sentetik atık suyun kimyasal oksijen ihtiyacı (COD) veya çözünmüş organik karbon (DOC) muhtevası haftada en az iki defa tayin edilir.

 

Şekil 3’te görüldüğü gibi, ön işlem periyodu sonunda, yüzey aktif maddedeki günlük parçalanabilirlik değerleri düzenli hale geldiğinde, DOC veya COD değerlerindeki azalma hemen hemen sıfıra inmelidir.

 

Havalandırma kabındaki aktif çamur içinde asılı halde bulunan katıların kuru madde muhtevası (g/L) haftada iki defa tayin edilmelidir. Kuru madde muhtevası 2.5 g/L’den fazla ise, çamurun bir bölümü alınmalıdır.

 

Parçalanma deneyi, oda sıcaklığında yapılır. Ancak, sıcaklık kararlı durumda olmalı ve 19 0C–24 0C aralığında tutulmalıdır.

 

1.7  Biyolojik parçalanabilirliğin hesaplanması

 

Yüzey aktif maddenin parçalanma yüzdesi, günlük olarak, sentetik atık suyun ve F kabında toplanan sıvının mg/L cinsinden yüzey aktif madde muhtevası temel alınarak hesaplanmalıdır. Elde edilen parçalanabilirlik değerleri, Şekil 3’te gösterildiği gibi grafiğe geçirilir.

 

Yüzey aktif maddenin parçalanabilirliği, parçalanmanın düzenli olduğu ve donanımın problemsiz olarak çalıştığı sürece, ön işlem ve yeni ortama alıştırılma periyodunu takip eden 21 gün ve üzeri sürede elde edilen değerlerin aritmetik ortalaması olarak hesaplanmalıdır. Ön işlem periyodu, hiç bir durumda altı haftayı geçmemelidir. Günlük parçalanma değerleri % 0.1 yaklaşımla hesaplanmalı, ancak nihai değer en yakın tam sayıya yuvarlatılarak verilmelidir.

 

Bazı durumlarda, numune alma sıklığı azaltılabilir, ancak ortalama değerin hesaplanmasında, ön işlem periyodundan sonra gelen 21 günlük dönem boyunca alınmış en az 14 adet numune kullanılmalıdır.

 

  1. Biyolojik parçalanabilirlik testlerinde anyonik yüzey aktif maddelerinin tayini

 

2.1. Prensip

 

Tayin metodu, boyar özelliklere sahip katyonik metilen mavisinin, anyonik yüzey aktif maddelerle(MBAS) reaksiyona girerek kloroformla ekstrakte edilebilen mavi renkli tuzlar oluşturması prensibine dayanır. Girişimleri önlemek için, önce alkali çözeltiyle muamele edildikten sonra asidik metilen mavisi çözeltisi ile ekstraksiyon yapılır. Ayrılan organik fazın absorbansı, absorpsiyonun maksimum olduğu 650 nm dalga boyunda fotometrik olarak ölçülür.

 

2.2. Reaktifler ve ekipmanlar

 

2.2.1. Tampon çözelti, pH 10

 

Bu çözelti, analitik saflıkta 24 g sodyum bikarbonat (NaHCO3) ve analitik saflıkta 27 g susuz sodyum karbonatın (Na2CO3) deiyonize su içinde çözülmesi ve çözeltinin deiyonize su ile 1000 ml’ye seyreltilmesiyle hazırlanır.

 

2.2.2.Nötral metilen mavisi çözeltisi

 

Analitik saflıkta 0.35 g metilen mavisi deiyonize su içinde çözülür ve deiyonize su ile 1000 ml’ye seyreltilir. Çözelti, kullanımdan en az 24 saat önce hazırlanmalıdır. Kloroforma karşı ölçülen şahit kloroform fazının absorbansı, 650 nm dalga boyunda her 1 cm optik yol için 0.015’i geçmemelidir.

 

2.2.3. Asidik metilen mavisi çözeltisi

 

Analitik saflıkta 0,35 g metilen mavisi 500 ml deiyonize su içinde çözülür ve 6,5 ml sülfürik asit (d=1,84 g/ml) ile karıştırılır. Çözelti, deiyonize su ile 1000 ml’ye seyreltilir. Çözelti kullanımdan en az 24 saat önce hazırlanmalıdır. Kloroforma karşı ölçülen şahit kloroform fazının absorbansı, 650 nm dalga boyunda her 1 cm optik yol için 0,015’i geçmemelidir.

 

2.2.4. Kloroform (triklormetan), analitik saflıkta, yeni damıtılmış

2.2.5. Dodesil benzen sülfonik asit metil esteri

2.2.6. Potasyum hidroksit (KOH) çözeltisi, 0.1 M, Etanolde çözülerek hazırlanmış

2.2.7. Etanol (C2H5OH), pure

2.2.8. Sülfürik asit (H2SO4),çözeltisi, 0,5 M

2.2.9. Fenolftalein çözeltisi

 

Bu çözelti, 1 g fenolftaleinin 50 ml etanol içinde çözülerek, deiyonize su ilavesiyle 100 ml’ye tamamlanır. Çökelek oluşursa, süzülerek ayrılır.

 

2.2.10. Hidroklorik asit (HCl) çözeltisi,metanolde çözülmüş: analitik saflıkta 250 ml hidroklorik asidin 750 ml metanol içinde çözülmesi ile hazırlanır.

2.2.11. Ayırma hunisi, 250 ml’lik

2.2.12. Ölçülü balon, 50 ml’lik

2.2.13. Ölçülü balon, 500 ml’lik

2.2.14. Ölçülü balon, 1000 ml’lik

2.2.15. Balon, 250 ml’lik, yuvarlak dipli, rodajlı bir cam tapası bulunan, geri soğutuculu; kaynama taşları

2.2.16. pH metre

2.2.17. Fotometre, 650 nm’de ölçüm yapmak için, (1-5) cm optik yola sahip hücreleri bulunan

2.2.18. Kalitatif süzgeç kağıtları

 

2.3. İşlem

 

Analize tabi tutulacak numuneler, köpük seviyesinden alınmamalıdır.

 

Analizlerde kullanılacak ekipmanlar su ile iyice yıkandıktan sonra, kullanılmadan önce, metanollü hidroklorik asit (2.2.10) ve arkasından deiyonize su ile çok iyi durulanır.

 

Aktif çamur tesisine giren ve çıkan sıvılardan alınan numuneler hiç bekletilmeden süzülür ve ilk 100 ml’lik süzüntüler atılır.

 

Bilinen hacimde numune, gerekirse nötralleştirilerek, 250 ml’lik ayırma hunisine (2.2.11) alınır. Numune miktarı 20-150 gMBAS içermelidir. MBAS muhtevası düşük olan numunelerde, numune hacmi 100 ml’ye kadar artırılabilir. Numune hacmi 100 ml’den az ise, numune deiyonize su ile 100 ml’ye kadar seyreltilir. Numuneye, 10 ml tampon çözeltisi (2.2.1), 5 ml nötral metilen mavisi çözeltisi (2.2.2) ve 15 ml kloroform (2.2.4) ilave edilir. Karışım, çok şiddetli olmamak kaydıyla, 1 dakika süreyle düzenli bir şekilde çalkalanır. Faz ayrılmasından sonra, kloroform tabakası, içinde 110 ml deiyonize su ve 5 ml asidik metilen mavisi çözeltisi (2.2.3) bulunan ikinci bir ayırma hunisine alınır. Karışım 1 dakika süreyle düzenli bir şekilde tekrar çalkalanır. Kloroform tabakası, önceden temizlenmiş ve kloroform ile ıslatılmış bulunan bir cam pamuk yerleştirilmiş huniden geçirilerek ölçülü balona (2.2.12) alınır.

 

Alkali ve asidik çözeltiler, ikinci ve üçüncü ekstraksiyonlarda 10’ar ml kloroform kullanılarak üç kez ekstrakte edilir. Birleştirilen kloroform ekstraktları aynı cam pamuk yerleştirilmiş huniden süzülerek 50 ml’lik balona (2.2.12) alınır ve cam pamuk yerleştirilmiş huninin yıkanmasında kullanılan kloroformla balonun 50 ml çizgisine tamamlanır. Kloroform çözeltisinin absorbansı, 1-5 cm optik yollu hücrelere sahip fotometre (2.2.17) ile 650 nm dalga boyunda kloroforma karşı ölçülür. Bütün işlemler süresince bir şahit deney yapılır.

 

2.4.           Kalibrasyon grafiği

 

Potasyum tuzu ile sabunlaştırıldıktan sonra standart madde dodesil benzen sülfonik asit metil esteri (tetrapropilen tipinde, molekül ağırlığı=340) çözeltisinden bir kalibrasyon çözeltisi hazırlanır. MBAS içeriği, Sodyum dodesil benzen sülfonat (molekül ağırlığı=348) olarak hesaplanır.

 

Tartım kabı kullanılarak, 400-450 mg Dodesil benzen sülfonik asit metil esteri (2.2.5) 0.1 mg duyarlılıkla tartılır ve yuvarlak tabanlı balona alınır ve içine 50 ml Etanollü potasyum hidroksit çözeltisi (2.2.6) ile bir kaç kaynama taşı konur. Geri soğutucu takılır ve karışım bir saat müddetle kaynatılır. Soğutulduktan sonra, geri soğutucu ve traşlanmış cam bağlantı yaklaşık 30 ml etanol ile balon içine yıkanır. Çözelti, renksiz hale gelinceye kadar fenolftaleinindikatörüne karşı sülfürik asit ile titre edilir. Çözelti daha sonra 1000 ml’lik ölçülü balona (2.2.14) aktarılır, işaret çizgisine kadar deiyonize su ile seyreltilir ve karıştırılır.

 

Hazırlanan bu stok yüzey aktif madde çözeltisinin bir kısmı tekrar seyreltilir. Bunun için, çözeltiden 25 ml’lik bir kısım alınır, 500 ml’lik ölçülü balona (2.2.13) aktarılır, deiyonize su ile işaret çizgisine kadar seyreltilir ve karıştırılır.

                                              

Bu standart çözeltinin 1 ml’sinde,    mg MBAS bulunur.

 

 

E:  mg cinsinden numunenin ağırlığıdır.

 

Kalibrasyon grafiğinin hazırlanabilmesi için, standard çözeltiden 1ml, 2 ml, 4 ml, 6 ml ve 8 ml’lik kısımlar alınır ve her biri deiyonize su ile 100 ml’ye seyreltilir ve daha sonra 2.3’te verilen işlem, şahit deney işlemi dahil olmak üzere, uygulanır.

 

2.5. Sonuçların hesaplanması

 

Numunenin anyonik yüzey aktif madde (MBAS) miktarı kalibrasyon grafiğinden (2.4) okunur. Numunenin MBAS içeriği aşağıdaki gibi hesaplanır:

 

= MBAS mg/L

 

Burada;

V: Kullanılan numunenin ml cinsinden hacmidir.

 

Sonuçlar, Sodyum dodesil benzen sülfonat (MA: 348) olarak verilir.

 

2.6 Sonuçların gösterilmesi

 

Sonuçlar 0.1 yaklaşımla MBAS mg/L cinsinden ifade edilir.

 

3.Biyolojik parçalanılabilirlik deney sıvılarında noniyonik yüzey aktif madde tayini

 

3.1. Prensip

 

Yüzey aktif maddeler deriştirilir ve gaz ayırma yöntemi ile izole edilir. Kullanılan numunedeki noniyonik yüzey aktif madde miktarı (250-800 µg) aralığında olmalıdır.

 

Ayrılan yüzey aktif madde etil asetatta çözülür.

 

Faz ayrılmasından ve çözücünün buharlaştırılmasından sonra, noniyonik yüzey aktif madde, modifiye Dragendorff reaktifi (KBiI4+BaCl2+buzlu asetik asit) ihtiva eden sulu çözelti içinde çöktürülür.

 

Çökelek süzülür, buzlu asetik asit ile yıkanır ve amonyum tartarat çözeltisinde çözünür. Çözeltideki bizmut, bir parlak platin indikatör elektrot ve bir kalomel veya gümüş/gümüş klorür referans elektrot kullanılarak, pH değeri 4-5 arasında tutulan bir pirolidinditiyokarbamat çözeltisi ile potansiyometrik olarak titre edilir. Bu metot, 6-30 aralığında alken oksit grupları ihtiva eden noniyonik yüzey aktif maddelere uygulanır.

 

Titrasyon sonucu elde edilen değer 54 (ampirik faktör) ile çarpılarak, noniyonik yüzey aktif madde derişimi, standard referans madde olarak alınan 10 mol etilen oksitli nonilfenol (NP 10) cinsinden ifade edilir.

 

3.2. Reaktifler ve ekipman

 

Reaktiflerin hazırlanmasında sadece deiyonize su kullanılmalıdır.

 

3.2.1. Pure etil asetat, yeni damıtılmış.

3.2.2. Sodyum bikarbonat (NaHCO3), analitik saflıkta

3.2.3. Hidroklorik asit çözeltisi. Bu çözelti, 20 ml derişik hidroklorik asit su ile 1000 ml ye tamamlanarak hazırlanır.

3.2.4. Metanol, analitik saflıkta, yeni damıtılmış ve cam şişede muhafaza edilen

3.2.5. Bromkrezol moru; 0.1 g bromkrezolmetanol ile 100 ml ye tamamlanarak çözelti hazırlanır.

3.2.6. Çöktürme reaktifi: Çöktürme reaktifi, iki kısım A çözeltisi ile bir kısım B çözeltisinin karıştırılması ile hazırlanır. Karışım, kahverengi bir şişede muhafaza edilmeli ve karıştırıldıktan sonra bir hafta içinde kullanılmalıdır.

 

3.2.6.1. A çözeltisi

Analitik saflıkta 1.7 g bizmut nitrat (BiONO3.H2O), 20 ml buzlu asetik asitte çözülür ve su ile 100 ml’ye tamamlanır. Ayrı bir kapta, analitik saflıkta 65 g potasyum iyodür 200 ml suda çözülür. Bu iki çözelti 1000 ml’lik ölçülü bir balonda karıştırılır, üzerine 200 ml buzlu asetik asit (3.2.7) ilave edilir ve su ile 1000 ml’ye tamamlanır.

 

3.2.6.2. B çözeltisi

 Analitik saflıkta 290 g baryum klorür (BaCl2.2 H2O ) suda çözülerek 1000 ml ye tamamlanır.

 

3.2.7. Buzlu asetik asit, % 99-100’lük (daha düşük konsantrasyonlar arzu edilmez).

 

3.2.8. Amonyum tartarat çözeltisi: Analitik saflıkta 12.4 g tartarik asit ile analitik saflıkta 12,4 ml amonyak çözeltisi (d=0,910 g/ml) karıştırılır ve su ile 1000 ml’ye tamamlanır (Bu amaçla, eşdeğer miktarda analitik saflıkta amonyum tartarat da kullanılabilir).

 

3.2.9. Amonyak çözeltisi, seyreltik: Analitik saflıkta 40 ml derişik amonyak çözeltisi (d=0,910 g/ml) su ile 1000 ml’ye tamamlanır.

 

3.2.10. Standard asetat tampon çözeltisi: Analitik saflıkta 40 g katı sodyum hidroksit bir beherde suyla çözülerek 500 ml ye tamamlanır ve soğutulur. Çözeltiye 120 ml buzlu asetik asit (3.2.7) ilave edilir, iyice karıştırılır, soğutulur, 1000 ml’lik ölçülü balona aktarılır ve işaret çizgisine kadar su ile tamamlanır.

 

3.2.11. Pirolidinditiyokarbamat çözeltisi (karbat çözeltisi olarak bilinir): 103 mg pirolidinditiyokarbamat (C5H8NNaS2.2H2O) yaklaşık 500 ml suda çözülür, analitik saflıkta 10 ml n-amil alkol ve analitik saflıkta 0.5 g sodyum bikarbonat (NaHCO3) ilave edilir ve su ile 1000 ml’ye tamamlanır.

 

3.2.12. Bakır sülfat çözeltisi (3.2.11’in standardizasyonu için)

 

STOK ÇÖZELTİ:

Analitik saflıkta 1.249 g bakır sülfat (CuSO4.5H2O) 50 ml 0,5 M sülfürik asit çözeltisi ile karıştırılır ve su ile 1000 ml’ye tamamlanır.

 

STANDARD ÇÖZELTİ:

50 ml stok çözelti, 10 ml 0.5 M sülfürik asit (H2SO4) ile karıştırılır ve su ile 1000 ml’ye tamamlanır.

 

3.2.13. Sodyum klorür, analitik saflıkta.

3.2.14. Gaz ayırma cihazı (Bkz. Şekil 5)

Sinterlenmiş diskin çapı, silindirin iç çapı ile aynı büyüklükte olmalıdır.

3.2.15. Ayırma hunisi, 250 ml’lik.

3.2.16. Manyetik karıştırıcı, 25-30 mm’lik bir magneti bulunan.

3.2.17. Goochkrozesi, Tip G 4, delikli tabanının çapı 25 mm olan.

3.2.18. Cam elyaf süzgeç kağıtlar, daire şeklinde, daire çapı 27 mm ve lif çapı 0.3-1,5 µ olan.

3.2.19. Süzme erlenleri, iki adet, 250 ml ve 500 ml’lik, adaptörlü ve lastik tapalı.

3.2.20. Potansiyometre, kaydedicili, ölçme aralığı 250 mV olan, parlak platin indikatörelektrodu ve kalomel veya gümüş/gümüş klorür referans elektrodu bulunan, 20-25 ml kapasiteli bir otomatik büreti veya alternatif olarak manuel donanımı bulunan.

 

3.3. Metot

3.3.1 Yüzey aktif maddelerin ayrılması ve konsantrasyonu

Numune çözeltisi bir kalitatif süzgeç kağıdından süzülür. Süzüntünün ilk 100 ml’lik kısmı atılır.

 

Önceden etil asetat ile çalkalanmış ayırma cihazı içine, 250-800 g arasında noniyonik yüzey aktif madde bulunacak miktarda numune konur.

 

Ayrılmayı kolaylaştırmak için 100 g sodyum klorür ve 5 g sodyum bikarbonat ilave edilir.

 

Numune hacmi 500 ml’den fazla ise, bu tuzlar ayırma cihazına katı halde konur ve azot veya hava geçirilerek çözülür.

 

Daha küçük hacimli bir numune kullanılmış ise, tuzlar önce 400 ml suda çözülür ve daha sonra ayırma cihazına ilave edilir.

 

Cihaza, önce üst musluk seviyesine kadar su ilave edilir.

 

Suyun üzerine dikkatlice 100 ml etil asetat eklenir.       

 

Gaz (azot veya hava) hattındaki yıkama şişesine 2/3’üne kadar etil asetat konur.

 

Cihazdan 30-60 L/h akış hızı altında gaz geçirilir. Akış ölçmelerinde bir rotametre kullanılması tavsiye edilir. Havalandırma hızı başlangıçta yavaş yavaş arttırılır. Daha sonra gaz akışı, faz ayırımının belirgin bir şekilde görüleceği ve fazların birbirleriyle karışmasının ve sudaki etil asetat çözeltisinin en az olacağı biçimde ayarlanır. 5 dakika sonra gaz akışı durdurulur.

 

Organik fazın hacminde sudaki çözeltisi sebebiyle % 20’den fazla bir azalma olur ise, gaz akışı dikkatlice ayarlanarak ayırma işlemi tekrarlanır.

 

Organik faz ayırma hunisine alınır. Ayırma hunisinde bulunabilecek bir kaç ml su, gaz ayırma cihazına geri alınır. Etil asetat fazı, kuru kalitatif süzgeç kağıdından 250 ml’lik behere süzülür.

 

Gaz ayırma cihazına 100 ml daha etil asetat konur ve 5 dakika müddetle tekrar azot veya hava geçirilir. Organik faz ilk ayırmada kullanılan ayırma hunisine alınır, sulu faz atılır ve organik faz, ilk etil asetat kısmının süzüldüğü süzgeçten süzülür. Ayırma hunisi ve süzgeç 20 ml etil asetat ile çalkalanır.

 

Etil asetat ekstraktı bir su banyosunda (çeker ocak içinde) kuruluğa kadar buharlaştırılır. Buharlaştırmayı arttırmak için, çözeltinin yüzeyi üzerinden hafif bir hava akımı geçirilir.

 

3.3.2. Çöktürme ve süzme

3.3.1’de elde edilen kuru kalıntı 5 ml metanolde çözülür, 40 ml su ve 0.5 ml seyreltik hidroklorik asit (3.2.3) ilave edilir ve karışım manyetik karıştırıcı ile karıştırılır.

 

Bu çözeltiye ölçme silindirinden 30 ml çöktürme reaktifi (3.2.6) ilave edilir. Çözelti sürekli karıştırılarak çökelti oluşturulur. 10 dakikalık bir karıştırma işleminden sonra çözelti en az 5 dakika müddetle kendi halinde bekletilir.

 

Karışım tabanı cam elyaf süzgeç kağıdı ile kaplanmış bir Goochkrozesinden süzülür. Önce süzgeç kağıdındaki kalıntı, vakum uygulanarak 2 ml buzlu asetik asit ile yıkanır. Daha sonra beher, magnet ve kroze, 40-50 ml buzlu asetik asit ile yıkanır. Çökeltiden hazırlanacak çözelti titrasyon için aynı behere alınacağından ve kalan çökelti daha sonra çözüleceği için, beher çeperlerine yapışmış çökeltinin kantitatif olarak alınması önemli değildir.

 

3.3.3. Çökeltiden çözelti hazırlanması

 

Süzgeç krozesindeki çökeltiye 10’ar ml’lik kısımlar halinde üç sefer (yaklaşık 80 0C) sıcak amonyum tartarat çözeltisi (3.2.8) ilave edilir ve çökelti çözülür. Daha sonra her bir tartarat çözeltisi birkaç dakika krozede bekletilir ve vakumlu filtreden geçirilerek balona toplanır.

 

Süzme erlenindeki süzüntü çöktürme işleminin yapıldığı behere alınır. Kalan çökeltinin çözünmesi için beherin çeperleri 20 ml tartarat çözeltisi ile çalkalanır.

 

Kroze, adaptör ve süzme erleni 150-200 ml su ile yıkanır, yıkama suları çökelti için kullanılan behere ilave edilir.

 

3.3.4. Titrasyon

 

Çözelti, manyetik karıştırıcı (3.2.16) ile karıştırılır, bir kaç damla bromkrezol moru (3.2.5) ve renk menekşeye dönüşünceye kadar seyreltik amonyak çözeltisi (3.2.9) ilave edilir (Çözelti, asitle yıkanma sebebiyle hafifçe asidiktir).

 

Çözeltiye daha sonra 10 ml standard asetat tampon çözeltisi (3.2.10) ilave edilir, elektrotlar daldırılır ve elektrot ucu çözeltiye daldırılmış olarak standardkarbat çözeltisi (3.2.11) ile potansiyometrik olarak titre edilir.

 

Titrasyon hızı 2 ml/dakika’yı geçmemelidir.

 

Dönüm noktası, titrasyon eğrisinin iki kanadının kesiştiği noktadır.

 

Zaman zaman, titrasyon eğrisinin dönüm yerinde düzleşme görülebilir. Bu durum, platin elektrodun dikkatlice temizlenmesi ile (zımpara kağıdı kullanılarak) önlenebilir.

 

3.3.5. Şahit deneyler

 

Aynı zamanda, numune kullanılmaksızın, 3.3.2’de belirtilen işlemlere uygun olarak,  5 ml metanol ve 40 ml su kullanılarak yukarıda belirtilen işlemlerin tamamı uygulanarak bir şahit deney yapılır. Titrasyonda harcanan standardkarbat çözeltisi miktarı 1 ml’yi aşmamalıdır. Aşıyorsa, kullanılan reaktiflerin (3.2.3, 3.2.7, 3.2.8, 3.2.9, 3.2.10), özellikle ağır metal içeriği açısından, saflığından şüphe duyulur. Bu durumda, reaktifler değiştirilmelidir. Şahit deney sonucu, nihai sonuçların hesaplanmasında göz önüne alınmalıdır.

 

3.3.6. ‘Karbat çözeltisi’ faktörünün kontrolü

 

Karbat çözeltisi için faktör tayini, çözeltinin kullanılacağı gün yapılmalıdır. Bu amaçla, 10 ml bakır sülfat çözeltisi (3.2.12), 100 ml su ve 10 ml standard asetat tampon çözeltisi (3.2.10) ilavesinden sonra karbat çözeltisi ile titre edilir. Kullanılan miktar a (ml) ise faktör f, aşağıdaki gibi hesaplanır:

 

f =

 

Bütün titrasyon sonuçları bu faktörle çarpılmalıdır.

 

3.4. Sonuçların hesaplanması

 

Her noniyonik yüzey aktif maddenin, bileşimine ve özellikle de alken oksit zincirinin uzunluğuna bağlı olarak farklı bir faktör değeri vardır. Noniyonik yüzey aktif madde derişimi, standard madde olarak kabul edilen 10 etilen oksit birimli bir nonilfenol (NP 10) cinsinden ifade edilir. Nonilfenol için dönüşüm faktörü 0.054’tür.

 

Bu faktör kullanılarak, numunede bulunan noniyonik aktif madde miktarı, NP 10 eşdeğer mg olarak, aşağıdaki formülle verilir:

 

= NP 10 eşdeğer mg noniyonik yüzey aktif madde miktarı

 

Burada;

 

b = Numune için harcanan karbat çözeltisi hacmi, ml,

c = Şahit deneyde harcanan karbat çözeltisi hacmi, ml,

f  = Karbat çözeltisinin faktörüdür.

 

3.5 Sonuçların gösterilmesi

 

Tayin sonucu 0.1 mg/L NP 10 yaklaşımla, mg/L NP 10 cinsinden verilir.

 

4-Deneye tabi tutulacak anyonik yüzey aktif maddelerin ön işlemden geçirilmesi

 

4.1. Ön işlem notları

4.1.1. Numunelerin işlemden geçirilmesi

 

Referans metodunda (confirmatory test) birincil biyolojik parçalanabilirliğin tayininden önce, aniyonik yüzey aktif maddelere ve formüle edilmiş deterjanlara uygulanacak işlem aşağıdaki çizelgede belirtilmiştir:

 

Ürünler

İşlem

Aniyonik yüzey aktif maddeler

Hiç bir işlem uygulanmaz

Formüle edilmiş deterjanlar

Önce alkolle ekstrakte edilir ve daha sonra, iyon değiştirme işlemi ile anyonik yüzey aktif maddeler ayrılır.

 

 

Alkolle ekstraksiyon yapılmasının nedeni, ticari ürünlerde bulunan ve bazı durumlarda biyolojik parçalanabilirliği bozabileceği düşünülen inorganik ve çözünmeyen maddeleri uzaklaştırmaktır.

 

4.1.2.İyon değiştirme işlemi

 

Doğru bir biyolojik parçalanabilirlik deneyinin yapılabilmesi için, anyonik yüzey aktif maddelerin sabundan, noniyonik ve katyonik yüzey aktif maddelerden izole edilmesi ve ayrılması gerekir.

 

Bu işlem, kademeli elusyon için uygun eluant ve kaba gözenekli değiştirici reçine kullanılarak iyon değiştirme tekniği ile gerçekleştirilir. Bu şekilde, sabun, anyonik ve noniyonik yüzey aktif maddeler tek bir işlemle izole edilebilir.

 

 

 

 

 

4.1.3.Analitik kontrol

 

Homojenleştirme işleminden sonra, sentetik deterjandaki anyonik yüzey aktif madde derişimi,  MBAS analitik metoduna göre belirlenir. Sabun muhtevası uygun bir analitik metotla tayin edilir.

 

Biyolojik parçalanabilirlik deneyleri için gerekli olan fraksiyonların hazırlanmasında ihtiyaç duyulan miktarların hesaplanabilmesi için, üründe bu analizin yapılması gereklidir.

 

Yüzey aktif maddelerin kantitatif olarak ekstrakte edilmesine gerek yoktur. Ancak, aniyonik yüzey aktif maddelerin en az %80’i ekstrakte edilmelidir. Genellikle, ekstrakte edilen madde oranı % 90 veya daha fazladır.

 

4.2.Prensip

 

Homojen bir deterjan numunesinden (toz, krem ve sıvı şeklinde) etanolle ekstraksiyon yoluyla sentetik deterjanda bulunan yüzey aktif maddeler, sabun ve alkolde çözünebilen diğer bileşenler elde edilir.

 

Etanol ekstraktı kuruluğa kadar buharlaştırılır, izopropanol/su karışımında çözülür ve elde edilen çözelti, 50 0C’ye ısıtılmış kuvvetli asidik katyon değiştirici / iri gözenekli anyon değiştiriciden geçirilir. İşlemin bu sıcaklıkta yapılmasının sebebi, asidik ortamda bulunması muhtemel yağ asitlerinin çökelmesini önlemektir.

 

Deterjanda olabilecek noniyonik yüzey aktif maddeler çözeltidedir.

 

Sabunlaşmış yağ asitleri, CO2 içeren etanol ekstraksiyonu ile ayrılır. Anyonik yüzey aktif maddeler, izopropanol ve su karışımında hazırlanmış Amonyum bikarbonat çözeltisi ile Amonyum tuzları olarak elde edilir. Parçalanabilirlik deneylerinde bu Amonyum tuzları kullanılır.

 

Biyolojik parçalanabilirlik deneyini ve analitik işlemi bozabilecek katyonik yüzey aktif maddeler, anyon değiştirici üzerine yerleştirilmiş katyon değiştirici tarafından tutularak uzaklaştırılır.

 

4.3. Kimyasallar ve ekipman

                    

4.3.1. Deiyonize su

4.3.2.Etanol (C2H5OH), % 95’lik (v/v) (Metil etil keton veya metanoledenature edici madde olarak izin verilebilir)

4.3.3.İzopropanol/ su karışımı, (50/50 v/v);

 

Bu karışım; hacimce 50 birim izopropanol (CH3CHOH.CH3) ile 50 birim suyun (4.3.1) karıştırılmasıyla hazırlanır.

 

4.3.4. Karbondioksitli Etanol çözeltisi (yaklaşık % 0.1 CO2 içeren): Bu çözelti, Etanol (4.3.2) içerisinden sinterlenmiş bir tüp yardımıyla 10 dakika süreyle CO2 gazı geçirilerek hazırlanır. Sadece yeni hazırlanmış çözeltiler kullanılmalıdır.

4.3.5. Amonyum bikarbonat (NH4HCO3) çözeltisi, (60/40 v/v): Bu çözelti 0.3mol Amonyum bikarbonatın, hacimce 60 birim izopropanol ve 40 birim su (4.3.1) içeren 1000 ml’lik bir karışım içinde çözülmesiyle hazırlanır.

4.3.6.Katyon değiştirici (KAT), kuvvetli asidik, alkole dayanıklı, (tane boyu 50 –100 mesh olan).

4.3.7. Anyon değiştirici (AAT), kaba gözenekli, (tane boyu 70-150 mesh) veya eşdeğeri.

4.3.8.Hidroklorik asit (HCl) çözeltisi, % 10’luk (w/w).

4.3.9.Balon;2000 ml’lik, dibi yuvarlak, traşlanmış cam tapalı, geri soğutuculu.

4.3.10. Nuçe hunisi; ısıtılabilir, 90 mm çapında süzgeç kağıdı için.

4.3.11 Nuçeerleni; 2000 ml’lik.

4.3.12.İyon değiştirici kolonlar; ısıtma ceketli ve musluklu, iç tüpünün çapı 60 mm ve yüksekliği 450 mm olan (Bkz. Şekil 4).

4.3.13.Su banyosu

4.3.14. Vakumlu etüv,

4.3.15. Termostat

4.3.16. Rotaryevaporator

 

4.4.           Ekstraktın hazırlanması ve anyonik yüzey aktif maddelerin ayrılması

4.4.1. Ekstraktın hazırlanması

Biyolojik parçalanabilirlik deneyi için gerekli olan yüzey aktif madde miktarı yaklaşık 50 g MBAS ‘tır.

 

Ekstrakte edilecek ürün miktarı, normal şartlarda, 1000 g’ı geçmez. Ancak, yeteri kadar ekstrakt elde edilebilmesi için ilave numune kullanımı gerekebilir. Kolaylık açısından, parçalanma deneyi için ekstrakt hazırlamakta kullanılacak ürün miktarı 5000 g’la sınırlandırılmalıdır.

 

Deneyimler, büyük miktarlarda çalışılarak tek bir ekstraksiyon yapmak yerine, küçük miktarlarda ancak fazla sayıda ekstraksiyon yapmanın daha avantajlı olduğunu göstermiştir. Belirtilen iyon değiştirici miktarlar, 600-700 mmol yüzey aktif madde ve sabunla çalışılacak şekilde tasarlanmıştır.

 

4.4.2. Alkolde çözünebilen bileşenlerin izole edilmesi

 

Analize tabi tutulacak sentetik deterjandan 250 g alınır, 1250 ml etanol içine ilave edilir, karışım kaynama noktasına kadar ısıtılır ve sürekli karıştırılmak suretiyle bir saat müddetle geri soğutucu altında kaynatma işlemine devam edilir. Sıcak alkollü çözelti, sıcaklığı 500C’de tutulan kaba gözenekli nuçe hunisinden hızla süzülür. Balon ve nuçe hunisi yaklaşık 200 ml sıcak etanol ile yıkanır. Yıkama sıvıları da süzüntünün olduğu nuçeerleninde toplanır.

 

Krem veya sıvı haldeki ürünlerin analizinde, numunede 55 g’dan fazla anyonik yüzey aktif madde ve 35 g’dan fazla sabun bulunmamasına dikkat edilmelidir. Tartılmış numune kuruluğa kadar buharlaştırılır. Kalıntı 2000 ml etanol içinde çözülür ve yukarıda belirtilen işlemler uygulanır. Yoğunluğu düşük olan toz deterjanlar (<300 g/L) için etanol oranı 20:1 düzeyinde ayarlanır. Etanollü süzüntü, tercihen bir rotaryevaporator ile kuruluğa kadar buharlaştırılır. Daha fazla miktarda ekstrakt elde edilmesi gerekiyorsa, bu işlem tekrarlanır. Kalıntı, 5000 ml izopropanol/su karışımında çözülür.

 

4.4.3. İyon değiştirici kolonlarının hazırlanması

 

KATYON DEĞİŞTİRİCİ KOLON

 

600 ml katyon değiştirici reçine (4.3.6) 3000 ml’lik behere alınır ve üzerine 2000 ml hidroklorik asit (4.3.8) ilave edilir. Ara sıra karıştırılarak en az 2 saat beklenir.

 

Asit boşaltılır ve reçine deiyonize su ile kolona (4.3.12) alınır. Kolonun, cam pamuktan yapılmış bir tapası bulunmalıdır.

 

Kolon 10-30 ml/dakika akış hızı ile, kolondan alınan sıvıda (eluat) klorür iyonları bulunmayıncaya kadar, deiyonize su ile yıkanır.

 

2000 ml izopropanol/su karışımı (4.3.3) 10-30 ml/dakika akış hızı ile kolondan geçirilir. Katyon değiştirici kolon, bu işlemden sonra kullanıma hazır hale gelir.

 


 

ANYON DEĞİŞTİRİCİ KOLON

 

600 ml anyon değiştirici reçine (4.3.7) 3000 ml’lik bir behere alınır ve üzerine 2000 ml deiyonize su ilave edilir.

 

Reçinenin şişmesi için en az 2 saat beklenir.

 

Reçine deiyonize su ile kolona aktarılır. Kolonun cam pamuktan yapılmış bir tapası olmalıdır.

 

Kolon, klorür iyonları tamamen uzaklaştırılıncaya kadar 0.3 M Amonyum bikarbonat çözeltisi (4.3.5) ile yıkanır. Bu işlem yaklaşık 5000 ml çözelti kullanılmasını gerektirir. Kolon, 2000 ml deiyonize su ile tekrar yıkanır ve içinden 2000 ml izopropanol/ su karışımı (4.3.3) 10-30 ml/dakika akış hızı ile geçirilir. Bu işlemden sonra kolon Hidroksil (OH) formundadır ve kullanıma hazır hale gelir.

 

4.4.4. İyon değiştirme işlemi

 

Katyon değiştirme kolonu anyon değiştirme kolonunun üstünde olacak şekilde, değiştirme kolonları birbirine bağlanır.

 

Kolonlar, termostat kontrollü olarak 500C’ye ısıtılır.

 

4.4.2’de elde edilen çözeltinin 5000 ml’si 600C’ye ısıtılır ve daha sonra 20 ml/ dakika akış hızı ile kolonlardan geçirilir. Kolonlar 1000 ml sıcak izopropanol/ su karışımı (4.3.3) ile yıkanır.

 

Anyonik yüzey aktif maddelerin (MBAS) elde edilebilmesi için, KAT kolonu sökülür. Kolon içinden, 500C sıcaklıkta 5000 ml etanol/CO2 çözeltisi (4.3.4) geçirilerek sabunlaşmış yağ asitleri kolon dışına alınır ve kolondan alınan sıvı (eluat) atılır.

 

AAT kolonundaki MBAS muhtevası, kolon içinden 5000 ml Amonyum bikarbonat çözeltisi (4.3.5) geçirilerek dışarı alınır. Kolondan alınan sıvı (eluat), su banyosunda veya rotaryevaporatorda kuruluğa kadar buharlaştırılır.

 

Elde edilen kalıntıda, MBAS (amonyum tuzları şeklinde) ve yüzey aktif madde niteliği taşımayan muhtemel anyonlar bulunur. Bu anyonlar, biyolojik parçalanabilirlik testi üzerinde olumsuz bir etki yaratmaz. Kalıntıya, belirli bir hacim elde edilinceye kadar deiyonize su ilave edilir ve oluşan yeni çözeltide (aliquot) MBAS muhtevası tayin edilir. Bu çözelti, biyolojik parçalanabilirlik deneyinde anyonik sentetik deterjan standard çözeltisi olarak kullanılır. Çözelti, 50C’nin altında muhafaza edilmelidir.

 

4.4.5. İyon değiştirici reçinelerin rejenerasyonu

 

Katyon değiştirici kullanımdan sonra atılır.

 

Kolondan alınan sıvıda (eluat) anyonik yüzey aktif madde kalmayıncaya kadar (metilen mavisi deneyi ile belirlenir) kolon içinden yaklaşık 10 ml/dakika akış hızı ile yukardan aşağıya doğru ilave Amonyum bikarbonat çözeltisi (4.3.5) geçirilerek anyon değiştirici reçine rejenere edilir.

 

Son olarak, anyon değiştirici, yukardan aşağıya doğru 2000 ml izopropanol/su karışımı (4.3.3) geçirilerek yıkanır. Bu işlemden sonra, anyon değiştirici tekrar kullanıma hazır hale gelir.

 

5. Deneye tabi tutulacak noniyonik yüzey aktif maddelerin ön işlemden geçirilmesi

 

5.1. Ön işlem notları

 

5.1.1. Numunelerin işlemden geçirilmesi

 

Referans metodunda (confirmatory test) birincil biyolojik parçalanabilirliğin tayininden önce, noniyonik yüzey aktif maddelere ve formüle edilmiş deterjanlara uygulanacak işlem aşağıdaki çizelgede belirtilmiştir:

 

Alkolle ekstraksiyon yapılmasının amacı, ticari ürünlerde bulunan ve bazı durumlarda biyolojik parçalanabilirliği bozabileceği düşünülen inorganik ve çözünmeyen maddeleri uzaklaştırmaktır.

Ürün

İşlem

Noniyonik yüzey aktif maddeler

Hiç bir işlem uygulanmaz

Formüle edilmiş deterjanlar

Önce alkolle ekstrakte edilir ve daha sonra, iyon değiştirme işlemi ile noniyonik yüzey aktif maddeler ayrılır.

 

5.1.2. İyon değiştirme işlemi

 

Doğru bir biyolojik parçalanabilirlik deneyinin yapılabilmesi için, noniyonik yüzey aktif maddelerin sabundan, anyonik ve katyonik yüzey aktif maddelerden izole edilmesi ve ayrılması gerekir.

 

Bu işlem, kademeli elusyon için uygun eluant ve kaba gözenekli değiştirme reçinesi kullanılarak iyon değiştirme tekniği ile gerçekleştirilir. Bu şekilde, sabun, anyonik ve noniyonik yüzey aktif maddeler tek bir işlemle izole edilebilir.

 

5.1.3Analitik kontrol

 

Homojenleştirme işleminden sonra, deterjandaki anyonik ve noniyonik yüzey aktif madde derişimleri, sırasıyla MBAS ve BiAS analitik tayin metotlarına göre belirlenir. Sabun muhtevası uygun bir analitik metotla tayin edilir.

 

Biyolojik parçalanabilirlik deneyleri için gerekli olan fraksiyonların hazırlanmasında ihtiyaç duyulan miktarların hesaplanabilmesi için, üründe bu analizin yapılması gereklidir.

 

Yüzey aktif maddelerin kantitatif olarak ekstrakte edilmesine gerek yoktur. Ancak, anyonik yüzey aktif maddelerin en az %80’i ekstrakte edilmelidir. Genellikle, ekstrakte edilen madde oranı % 90 veya daha fazladır.

 

5.2.Prensip

 

Homojen bir deterjan numunesinden (toz, krem ve sıvı şeklinde) etanolle ekstraksiyon yoluyla deterjanda bulunan yüzey aktif maddeler, sabun ve alkolde çözünebilen diğer bileşenler elde edilir.

 

Etanol ekstraktı kuruluğa kadar buharlaştırılır, izopropanol/su karışımında çözülür ve elde edilen çözelti, 50 0C’ye ısıtılmış kuvvetli asidik katyon değiştirici/ iri gözenekli anyon değiştiriciden geçirilir. İşlemin bu sıcaklıkta yapılmasının sebebi, asidik ortamda bulunması muhtemel yağ asitlerinin çökelmesini önlemektir. Çözelti buharlaştırılarak noniyonik yüzey aktif maddeler elde edilir.

 

Biyolojik parçalanabilirlik deneyini ve analitik işlemi bozabilecek katyonik yüzey aktif maddeler, anyon değiştirici üzerine yerleştirilmiş katyon değiştirici tarafından elimine edilir.

 

5.3. Kimyasallar ve ekipmanlar

5.3.1. Deiyonize su

5.3.2.Etanol (C2H5OH), % 95’lik (v/v) (Metil etil keton veya metanoledenature edici madde olarak izin verilebilir)

5.3.3.İzopropanol/ su karışımı, (50/50 v/v);

 

hacimce 50 birim izopropanolun (CH3CHOH-CH3) ve 50 birim su (5.3.1) ile karıştırılmasıyla hazırlanır.

5.3.4. Amonyum bikarbonat (NH4HCO3) çözeltisi, 60/40’lik (v/v). Bu çözelti 0.3mol amonyum bikarbonatın, hacimce 60 birim izopropanol ve 40 birim su (5.3.1) içeren 1000 ml’lik bir karışım içinde çözülmesiyle hazırlanır.

5.3.5. Katyon değiştirici (KAT), kuvvetli asidik, alkole dayanıklı, (tane boyu 50 –100 mesh olan.)

5.3.6. Anyon değiştirici (AAT), kaba gözenekli, (tane boyu 70-150 mesh) veya eşdeğeri.

5.3.7. Hidroklorik asit (HCl) çözeltisi, % 10’luk (w/w).

5.3.8.Balon;2000 ml’lik, dibi yuvarlak, traşlanmış cam tapalı, geri soğutuculu.

5.3.9. Nuçe hunisi; ısıtılabilir, 90 mm çapında süzgeç kağıdı için.

5.3.10 Nuçeerleni; 2000 ml’lik.

5.3.11. İyon değiştirici kolonlar, ısıtma ceketli ve musluklu; iç tüpünün çapı 60 mm ve yüksekliği 450 mm olan (Bkz. Şekil 4).

5.3.12. Su banyosu

5.3.13. Etüv, vakumlu.

5.3.14. Termostat

5.3.15. Rotaryevaporator

5.4. Ekstraktın hazırlanması ve noniyonik yüzey aktif maddelerin ayrılması

5.4.1. Ekstraktın hazırlanması

Biyolojik parçalanabilirlik deneyi için gerekli olan yüzey aktif madde miktarı yaklaşık 25 g BiAS‘tır.

 

Biyolojik parçalanabilirlik deneyi için ekstrakt hazırlamakta kullanılacak ürün miktarı en fazla 2000 g’la sınırlandırılmalıdır. Bu sınırlama sebebiyle, parçalanma deneyine yetecek miktarda BiAS elde edilebilmesi için, iki veya daha fazla sayıda ekstraksiyon yapılması gerekebilir.

 

Deneyimler, büyük miktarlarda çalışılarak tek bir ekstraksiyon yapmak yerine, küçük miktarlarda ancak fazla sayıda ekstraksiyon yapmanın daha avantajlı olduğunu ortaya çıkarmıştır.

 

5.4.2. Alkolde çözünebilen bileşenlerin izole edilmesi

 

Analize tabi tutulacak sentetik deterjandan 250 g alınır, 1250 ml etanol içine ilave edilir, karışım kaynama noktasına kadar ısıtılır ve sürekli karıştırılmak suretiyle bir saat müddetle geri soğutucu altında kaynatma işlemine devam edilir. Sıcak alkollü çözelti, sıcaklığı 50 0C’de tutulan kaba gözenekli nuçe hunisinden hızla süzülür. Balon ve nuçe hunisi yaklaşık 200 ml sıcak etanol ile yıkanır. Yıkama sıvıları da süzüntünün olduğu nuçeerleninde toplanır.

 

Krem veya sıvı haldeki ürünlerin analizinde, numunede 25 g’dan fazla anyonik yüzey aktif madde ve 35 g’dan fazla sabun bulunmamasına dikkat edilmelidir. Tartılmış numune kuruluğa kadar buharlaştırılır. Kalıntı 500 ml etanol içinde çözülür ve yukarıda belirtilen işlemler uygulanır.

 

Yoğunluğu düşük olan toz deterjanlar (<300 g/L) için etanol oranı 20:1 düzeyinde ayarlanır.

 

Etanollü süzüntü, tercihen bir rotaryevaporator ile tamamen kuruluğa kadar buharlaştırılır. Daha fazla miktarda ekstrakt elde edilmesi gerekiyorsa, bu işlem tekrarlanır. Kalıntı, 5000 ml izopropanol/su karışımında çözülür.

 

5.4.3. İyon değiştirici kolonların hazırlanması

KATYON DEĞİŞTİRİCİ KOLON

 

600 ml katyon değiştirici reçine (5.3.5) 3000 ml’lik behere alınır ve üzerine 2000 ml hidroklorik asit (5.3.7) ilave edilir. Ara sıra karıştırılarak en az 2 saat beklenir.

 

Asit boşaltılır ve reçine deiyonize su ile kolona (5.3.11) alınır. Kolonun, cam pamuktan yapılmış bir tapası bulunmalıdır.

 

Kolon 10-30 ml/dakika akış hızı ile kolondan alınan sıvıda (eluat) klorür iyonları bulunmayıncaya kadar, deiyonize su ile yıkanır.

 

2000 ml izopropanol/su karışımı ((5.3.3) 10-30 ml/dakika akış hızı ile kolondan geçirilir. Katyon değiştirici kolon, bu işlemden sonra kullanıma hazır hale gelir.

 

ANYON DEĞİŞTİRİCİ KOLON

 

600 ml anyon değiştirici reçine (5.3.6) 3000 ml’lik bir behere alınır ve üzerine 2000 ml deiyonize su ilave edilir. Reçinenin şişmesi için en az 2 saat beklenir. Reçine deiyonize su ile kolona aktarılır. Kolonun cam pamuktan yapılmış bir tapası olmalıdır.

 

Kolon, klorür iyonları tamamen uzaklaştırılıncaya kadar 0.3 M Amonyum bikarbonat çözeltisi (5. 3.4) ile yıkanır. Bu işlem yaklaşık 5000 ml çözelti kullanılmasını gerektirir. Kolon, 2000 ml deiyonize su ile tekrar yıkanır ve içinden 10-30 ml/dakika akış hızı ile 2000 ml izopropanol/ su karışımı (5.3.3) geçirilir. Bu işlemden sonra kolon Hidroksil formundadır ve kullanıma hazır hale gelir.

 

5.4.4. İyon değiştirme işlemi

 

Katyon değiştirici kolon anyon değiştirici kolonunun üstünde olacak şekilde, kolonlar birbirine bağlanır. Kolonlar, termostat kontrollü olarak 50 0C’ye ısıtılır. 5.4.2’de elde edilen çözeltinin 5000 ml’si 600C’ye ısıtılır ve daha sonra 20 ml/dakika akış hızı ile kolonlardan geçirilir. Kolonlar 1000 ml sıcak izopropanol/su karışımı (5.3.3) ile yıkanır.

 

Noniyonik yüzey aktif maddelerin elde edilebilmesi için, süzüntü ve yıkama sıvıları toplanır ve tercihen Rotaryevaporator ile kuruluğa kadar buharlaştırılır. BiAS muhtevası elde edilen kalıntıdadır. Belirli bir hacim elde edilinceye kadar kalıntıya deiyonize su ilave edilir ve BiAS muhtevası oluşan yeni çözeltide (aliquot) içinde tayin edilir. Bu çözelti, biyolojik parçalanabilirlik deneylerinde noniyonik yüzey aktif madde standard çözeltisi olarak kullanılır. Çözelti, 5 0C ’nin altında muhafaza edilmelidir.

 

5.4.5. İyon değiştirici reçinelerin rejenerasyonu

Katyon değiştirici reçine kullanımdan sonra atılır.

 

Anyon değiştirici reçine, kolondan alınan sıvıda (eluat) anyonik yüzey aktif madde kalmayıncaya kadar (metilen mavisi deneyi ile belirlenir), kolon içinden yaklaşık 10 ml/dakika akış hızı ile yukardan aşağıya doğru 5000-6000 ml amonyum bikarbonat çözeltisi (5.3.4) geçirilerek rejenere edilir. Son olarak, kolon, yukardan aşağıya doğru 2000 ml izopropanol/su karışımı (5.3.3) geçirilerek yıkanır. Bu işlemden sonra, anyon değiştirici tekrar kullanıma hazır hale gelir.

 


 

Şekil-1:

Aktif çamur tesisi: genel görünüm

 

 

 

A: Sentetik Atık Su Deposu

B: Besleme ayar pompası

C: Havalandırma kabı (Üç litre kapasiteli)

D: Çöktürme kabı

E: Hava pompası

F: İşlem Görmüş Su Deposu

G: Sinterlenmiş havalandırıcı

H: Hava akış ölçeri

I: Hava

 

 


 

Şekil-2

Aktif çamur tesisi: detay

(Ölçüler milimetredir)

 

 

 

 

A: Sıvı seviyesi

B: Sert PVC

C: Cam ya da suya dayanıklı plastik sert PVC

 


 

Şekil-3

Biyolojik parçalanabilirliğin hesaplanması

(confırmatory test)

 

 

 


 

Şekil-4

Isıtma ceketli iyon değiştirme kolonu

 

 


 

Şekil-5

Gaz ayırma cihazı

 

 

 


 

Ek-9

Deterjan Bildirim Formları

 

A) Deterjan Bildirim Formu

 

İmalatçının veya ithalatçının adı ve adresi

 

 

İmalat yerinin adı ve adresi

 

 

24 saat boyunca ulaşılacak telefon numarası

 

 

24 saat boyunca ulaşılacak faks numarası

 

 

24 saat boyunca ulaşılacak e-posta adresi (varsa internet adresi)

 

 

24 saat boyunca ulaşılacak irtibat kurulacak kişinin adı soyadı

 

İmalatçının vergi dairesi, vergi numarası    (Gerçek kişiler için T.C. Kimlik No.)

 

 

Piyasaya Arz Edilecek Ürünlerin

 

Marka

Ürünün açık adı (Tüm çeşitler tek tek yazılır.)

Kullanım Amacı

1

 

 

 

2

 

 

 

3

 

 

 

4

 

 

 

 

 

B) Deterjan Değişiklik Bildirim Formu

İmalatçı bildirim kayıt numarası*

 

Değişiklik bilgileri

 

1-

 

2-

 

3-

 

 

 

 

* İmalatçı kayıt numarası: İmalatçının ilk başvurusu sonucu düzenlenen bildirim belgesinde bulunan bildirim kayıt numarasıdır.

 

Ek-10

Bildirim Kayıt Belgesi

 

Bildirim No:

DET/

Bildirim Tarihi

 

İmalatçı veya İthalatçı Adı:

 

İmalatçı veya İthalatçı Adresi:

 

İmalat Yeri Adı ve Adresi:

 

Vergi Dairesi:

 

Vergi No:

 

Kullanım Amacı:

 

Marka Adı:

 

Ürün Çeşitleri:

1-      

2-      

3-      

 

4 -

5-

6-

 

Deterjanlar ve Deterjanlarda Kullanılan Yüzey Aktif Maddeler Hakkında Tebliğ gereği yukarıda adı geçen ürünün/ürünlerin bildirim kaydı kabul edilmiştir.

 

Bakan a.

                                           Daire Başkanı

 

 

 

Ek-11

Ürün Bilgi ve Teknik Dosyası

Piyasa gözetimi ve denetimi için aşağıdaki bilgileri içeren ürün bilgi ve teknik dosyasını, imalatçılar üretim yerinin bulunduğu yerde, ithalatçılar ise merkez bürolarında hazır bulundurmak zorundadır. Bütün bilgi ve belgelerin Türkçe çevirisi dosyasında bulunacaktır.

Ülke sınırları içinde aynı ürünün birkaç yerde üretilmesi halinde imalatçı bu üretim yerlerinden bir tanesini bu bilgilerin hazır bulunduğu üretim adresi olarak seçebilir. Bu durumda imalatçı seçilen bu yeri Bakanlığa bildirmek zorundadır.

Ürün piyasada olduğu sürece firmada ürün bilgi ve teknik dosyasının bulunması gerekmektedir.

Ürün bilgi ve teknik dosyasında yer alması gereken bilgi ve belgeler:

1.                 Bu Tebliğ hükümlerine uygun olarak bildirimde bulunulduğunu gösteren bildirim belgesi,

2.                 İmalatçı firma tarafından beyan edilen formülde yer alan yüzey aktif maddelerin biyolojik parçalanabilirlik oranlarını gösteren belge veya Bakanlık tarafından istenmesi halinde biyolojik parçalanabilirlik oranlarını gösteren belgenin ilgili Bakanlık yetkilisine gönderileceğini taahhüt eden, formülde yer alan yüzey aktif maddelerin imalatçısı tarafından verilmiş taahhütname,

3.                 Bitmiş ürün spesifikasyonu,

4.                 Hammaddelere ait güvenlik bilgi formu,

5.    Ürün formülasyonunu oluşturan kimyasal maddelerin ±%5 ağırlık arasında olmak üzere yüzde miktarı ile formülasyonu oluşturan kimyasalların formül içerisinde bulunuş nedenleri,

6.                 Piyasaya arz edilen ürünün etiketi/ambalajı üzerinde ve ticari reklam veya ilanında yer alan somut iddiaları bilimsel nitelikte çalışmalarla ispatlayan belgeler,

7.                 Ürüne ilişkin orijinal etiket örneği,

8.    İthal ürünler için Serbest Satış Sertifikası.

 

Not – Bakanlık yukarıda belirtilen bilgi ve belgelerin dışında gerekli görülmesi halinde mesul müdür/ithalatçı firma onaylı ek bilgi ve belge talep edebilir.

 

 

 

Ek-12

Üretim Yerinin Nitelikleri

 

1 - Üretim yerinde; idari bölüm, üretim bölümü, kontrol bölümü (laboratuvar kontrolü), ambalajlama bölümü ile hammadde ve ürün depolama bölümü bulunur.

2 - Hammaddeler ve ambalajlar birbirine karışma riskini önleyecek şekilde yerleştirilir.

3 - Üretim yerinde üretim hattı ve depolar gaz ve ısıya duyarlı güvenlik donanımlarına sahip olmalıdır. Ayrıca depolanan ve üretilen ürünlere göre düzenlenmiş kaza, yangın ve saire durumlarına karşı güvenlikle ilgili uygulama planı bulunmalıdır.

4 - Üretim yerinin zemini kolay temizlenebilir, dezenfekte edilebilir malzemeden yapılmalıdır.

5 - Yeterli havalandırma ve yapılan işe uygun aydınlatma olmalıdır. Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmelidir.

6 - Üretim yeri iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygun olmalıdır.

7 - Üretim alanında periyodik kontrolleri yapılmış, yangın tüpü ve ürüne göre temizleme malzemesi ve donanımı bulunmalıdır.

8 - Üretimde kullanılan ekipmanlar malzeme ile etkileşime girmeyecek türden olmalıdır.

9 - Her üretim işlemine başlamadan önce işlemde kullanılacak bütün alet ve teçhizat temizlenmiş olmalıdır.

10 - Üretim yerinde üretim işlemleri ve kontroller mesul müdür nezaretinde yapılmalıdır.

11 - İşyerinde yangın veya patlamaya sebep olabilecek tutuşturucu kaynaklarının bulunması önlenmelidir.

12 - Çalışanların kişisel temizliği için uygun ve yeterli şartlar sağlanmalıdır.

 

 

 

 


 

[1]EN 45003: Kalibrasyon ve test laboratuvarları akreditasyon sistemi, işletme ve tanıma için temel gerekler standardını kapsamaktadır.

 

[2] Bu testler yüzey aktif maddeler için en uygun olanlardır.

[3] DOC metotları kalıntı üzerinde sonuç verir ancak nihai biyolojik parçalanabilir üzerinde sonuç vermez. Yüksek başlangıç test konsantrasyonu inhibitör olabileceği için ManometrikRespirometri, MITI ve iki fazlı BOD metotları bazı durumlarda uygun olmayabilir.

[4] Mevcut Ticari Maddelerin Avrupa Envanteri

[5] Bildirilen Kimyasal Maddelerin Avrupa Listesi

[6] Bu ekte bahsedilen bütün testlere, Avrupa Birliği sınırları içerisinde “Tehlikeli Maddelerin Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi, Bölüm 2: ‘Test Metotları” yayınından da ulaşılabilir: Avrupa Komisyonu 1997. ISBN 92-828-0076-8.”

[7] Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği

[8] Uluslararası Kozmetik İçerik İsimlendirme/Terminolojisi